COP31 günlüğü, 13 Kasım: Finans ve Ticaret
COP31'in beşinci gününün başlığı finans ve ticaretti. BM Haberler ve Asya Kalkınma Bankasının 13 Kasım'da duyurduklarını kaynaklarıyla derledik; bir şirketin ya da ürünün karbon ayak izinin nasıl hesaplandığını anlattık.
Bu yazıda · 3 bölüm

COP31, yani BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı, 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da yapılıyor. COP31 günlüğü o gün açıklanan kararları, duyuruları, raporları ve girişimleri bir araya getiriyor. Yalnızca birincil kaynaklarda ve BM’nin haber servisinde yazanları aktarıyoruz ve her maddenin kaynağını yanına koyuyoruz. Konferansın beşinci günü olan 13 Kasım’ın başlığı Finans ve Ticaret (COP31 tematik günleri).
Bugün Antalya’da
- Yapay zekâ ve iklim bilgisi: BM Haberler’in 13 Kasım tarihli haberine göre BM, UNESCO ve Brezilya’nın eş başkanlığını yaptığı İklim Değişikliğine İlişkin Bilgi Bütünlüğü Küresel Girişimi, Yapay Zekâ ve İklim Bilgisi Bütünlüğü için Eylem Öncelikleri’ni cuma günü Antalya’daki COP31’de başlattı; öncelikler yapay zekâ şirketlerinden, sistemlerinin iklim bilgisinin bütünlüğünü nasıl etkilediğini değerlendirmelerini, bulgularını yayımlamalarını ve enerji kullanımlarını, karbon, su ve arazi ayak izlerini açıklamalarını istiyor. (BM Haberler)
- Türkiye’de işletmelere finansman: Asya Kalkınma Bankasının (ADB) 13 Kasım tarihli açıklamasına göre ADB, Türkiye’de mikro ve küçük işletmelerin uzun vadeli finansmana erişimini ve yeşil kiralama yatırımlarını genişletmek için toplam 208,3 milyon dolarlık iki özel sektör finansmanını ve bir ticaret finansmanı anlaşmasını aynı gün COP31’de imzaladı. (ADB)
- Diyalogdan uygulamaya: ADB’nin 13 Kasım tarihli açıklamasına göre ADB Başkanı Masato Kanda Antalya ziyaretinde uluslararası topluma diyalogdan uygulamaya geçme çağrısı yaptı; Kanda, COP31 Başkanlığıyla düzenlenen Çok Taraflı Kalkınma Bankası Başkanları etkinliğinde bu bankaların başkanları adına konuşarak finansmana erişimi basitleştirmek, doğal tehlikelere dayanıklı projeleri hızlandırmak ve ülke önceliklerini somut sonuçlara dönüştürmek için daha güçlü iş birliği istedi. (ADB)
208,3milyon $
ADB’nin Türkiye’de imzaladığı iki özel sektör finansmanı
En az
%50
VakıfBank kredisinden kadınların sahibi ya da yöneticisi olduğu işletmelere gidecek pay
Yaklaşık
1,9trilyon $
Kurum’a göre dünyanın hâlihazırda yaptığı iklim yatırımı (Eylül)
Kaynak: ADB, 13 Kasım 2026
BM Haberler’e göre cuma günü Reklamcılıkta İklim Bilgisi Bütünlüğü Şartı da başlatıldı; şart, kullanıcı gizliliğine saygı gösterilirken reklamverenlerin reklamlarının nerede yer aldığını görebilmesi için reklam tedarik zincirinde şeffaflık istiyor. Habere göre Küresel Girişim’in ortakları insanların iklim değişikliğini anlamak ve harekete geçmek için kullandığı bilgiye daha fazla yatırım çağrısı yaptı; Almanya şimdiye kadar araştırma, iletişim stratejileri ve kamuoyu farkındalığı kampanyaları için 2,2 milyon dolardan fazla taahhütte bulundu. Görüşmeler sürüyor; konferans 20 Kasım’a kadar devam edecek.
Günün teması: Finans ve Ticaret
COP31 Başkanlığının Tematik Günler programında 13 Kasım’ın alt başlıkları şunlar: yeşil dönüşüm, iklim temelli yatırım, yeşil finansman, değer zincirleri, karbon piyasaları.
ADB’nin açıklamasına göre bugün imzalanan finansmanın 100 milyon dolarlık bölümü VakıfBank’a verilen özel sektör kredisi. Kredi, 2023 depremlerinden etkilenenler de dahil olmak üzere hizmetin yetersiz kaldığı bölgelerdeki mikro ve küçük işletmelerin faaliyetlerini sürdürmek, şoklardan toparlanmak ve büyümek için kaynağa erişmesine yardım edecek; kredinin en az %50’si kadınların sahibi ya da yöneticisi olduğu işletmelere verilecek. AkLease’e verilen toplam 108,3 milyon dolarlık krediler ise (ADB’nin açıklamasına göre 50 milyon avroluk, 58,3 milyon dolara denk ADB kredisi ve ADB’nin yönettiği, JICA kaynaklı Asya’nın Öncü Özel Altyapı Fonu 2’den (Leading Asia’s Private Infrastructure Fund 2) 50 milyon dolara kadar paralel kredi) işletmelerin temiz enerjiye ve enerjiyi daha verimli kullanan teknolojilere yatırım yapabilmesi için yeşil kiralama finansmanını büyütecek. ADB ile Akbank ayrıca ADB’nin Ticaret ve Tedarik Zinciri Finansmanı Programı (TSCFP) kapsamında bir anlaşma imzaladı. ADB’ye göre TSCFP 2026’da Türk şirketlerinin yer aldığı en az 600 milyon dolarlık ticaret işlemi sağladı.
ADB’nin Başkan Kanda’nın Antalya ziyaretini anlatan açıklamasına göre Kanda, Yeşil Sanayi Fırsatını Yakalama Üst Düzey Diyaloğu’nda kalkınma bankalarının, gelişmekte olan ekonomilerin sanayilerini modernleştirmesine ve nitelikli iş yaratmasına yardım etmek için riskleri üstlenmesi ve borçlanma maliyetlerini düşürmesi gerektiğini vurguladı. Kanda, ADB’nin Türkiye Sanayi Karbonsuzlaşma Yatırım Platformu’na (TIDIP) üyeliğini de platformun üyelik imza etkinliğinde Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, Dünya Bankası Grubu ve İklim Yatırım Fonlarıyla birlikte resmîleştirdi. Açıklamaya göre Kanda, Norveç’in ADB’nin Asya ve Pasifik’te İklim için Yenilikçi Finansman Kolaylığı’na 100 milyon dolarlık garanti sağlama niyetini memnuniyetle karşıladı; ADB’ye göre bu garanti 450 milyon dolarlık ek kredinin önünü açabilir.
COP31 Başkanlığının duyurusuna göre finansman, COP31’in temel önceliklerinden biri. Murat Kurum, 4 Eylül’de İstanbul İklim Finansmanı Zirvesi’nde iklim finansmanı ihtiyacının 7,5 ile 9 trilyon dolar arasında olduğunu, dünyanın hâlihazırda yaptığı yatırımın ise yaklaşık 1,9 trilyon dolar olduğunu söylemiş ve bu farkı kapatılması gereken bir “uçurum” olarak nitelemişti. Başkanlık aynı gün, ülkelere iklim ve kalkınma önceliklerini finansmana hazır proje portföylerine dönüştürmeleri için ülke güdümlü uygulama desteği sunacak İklim Uygulama Köprüsü’nün (BRIDGE) hayata geçirme ortağının BM Kalkınma Programı (UNDP) olduğunu açıklamıştı. (COP31 Başkanlığı)
Arkasındaki bilim
Bir şirketin ya da ürünün sera gazı salımı nasıl hesaplanır? Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) ulusal sera gazı envanterleri için 2006’da yayımladığı kılavuza göre en yaygın basit yöntem, bir insan etkinliğinin ne ölçüde yapıldığını gösteren etkinlik verisini, etkinlik birimi başına salımı veren emisyon faktörüyle çarpmaktır: Salım = Etkinlik verisi × Emisyon faktörü. Kılavuzun örneğinde enerji sektöründe yakıt tüketimi etkinlik verisi, tüketilen birim yakıt başına salınan karbondioksit kütlesi ise emisyon faktörüdür.
Sınırı çiz
Kapsam 1 doğrudan salımlar, kapsam 2 satın alınan elektrik, kapsam 3 diğer dolaylı salımlar.
Etkinliği ölç ve çarp
Yakıt tüketimi gibi etkinlik verisi, emisyon faktörüyle çarpılır.
CO₂ eşdeğerine çevir
Hesaplama araçlarında her gaz ayrı hesaplanır, küresel ısınma potansiyeline göre CO₂ eşdeğerine çevrilir.
Kaynak: IPCC (2006)
Sera Gazı Protokolü’nün (GHG Protocol) kurumsal standardına göre kapsam 1, şirketin sahip olduğu ya da denetlediği kaynaklardan çıkan doğrudan salımlardır; örneğin kendi kazanlarında, fırınlarında ve araçlarında yakmadan ya da kendi proses ekipmanlarındaki kimyasal üretimden çıkanlar. Kapsam 2, şirketin satın alıp tükettiği elektriğin üretiminden kaynaklanır ve fiziksel olarak elektriğin üretildiği tesiste gerçekleşir. Kapsam 3 ise şirketin faaliyetlerinin sonucu olan ama sahibi olmadığı ya da denetlemediği kaynaklardan çıkan diğer dolaylı salımlardır; standardın örnekleri satın alınan malzemelerin çıkarılması ve üretimi, satın alınan yakıtların taşınması ve satılan ürünlerin kullanımıdır. Standardın hesaplama araçlarını anlatan bölümüne göre, araçların çalışma sayfalarında her gazın salımı ayrı hesaplanıp küresel ısınma potansiyeline göre CO₂ eşdeğerine çevrilir; standardın sözlüğüne göre CO₂ eşdeğeri, farklı sera gazlarını karbondioksitle ortak bir temelde karşılaştırmaya yarayan birimdir.
Avrupa Komisyonu’na göre AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM), ithal ürünlerdeki gömülü karbon emisyonlarıyla ilgilidir. Mekanizma 2023–2025 geçiş döneminin ardından 1 Ocak 2026’dan beri kesin uygulama dönemindedir; çimento, demir ve çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerindeki seçili ürünlerin ithalatına uygulanır ve ithalatçılara yetkilendirme ve raporlama dahil yükümlülükler getirir; ithal ürünlerdeki gömülü emisyonlar doğrulayıcılar tarafından denetlenir.
Etkinlik verisi ile emisyon faktörünün çarpımını, kapsam 1, 2 ve 3’ü ve bir hesabın belirsizlik aralığını günün bilim yazısı Karbon ayak izi nasıl hesaplanır? Bir kavanoz reçelle adım adım örnek bir reçel örneğiyle adım adım anlatıyor. Etkinlik verisi iki katına çıkınca salımın da iki katına çıktığı bu ilişkiyi Doğru orantı dersinde çalışabilirsin.
Kaynaklar
9 kaynak- 1.BM Haberler (13 Kasım 2026). COP31: New initiative targets AI and reliable climate change information (yeni sekmede açılır)
- 2.ADB (13 Kasım 2026). ADB, Türkiye Financial Institutions Sign Agreements to Expand Access to Finance for MSEs, Unlock Green Investments (yeni sekmede açılır)
- 3.ADB (13 Kasım 2026). ADB President Urges Shift from Dialogue to Delivery at COP31 (yeni sekmede açılır)
- 4.COP31 Başkanlığı (4 Eylül 2026). COP31 Başkanı Murat Kurum, İstanbul İklim Finansmanı Zirvesi'nde (ICFS) iklim finansmanı uçurumunun kapatılması için çağrı yaptı (yeni sekmede açılır)
- 5.COP31 Presidency (4 Eylül 2026). COP31 President-Designate Murat Kurum issues rallying cry to close climate finance 'chasm' at Istanbul Climate Finance Summit (ICFS) (yeni sekmede açılır)
- 6.COP31 Başkanlığı: Tematik Günler (yeni sekmede açılır)
- 7.IPCC (2006). 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories, Cilt 1, Bölüm 1: Introduction (yeni sekmede açılır)
- 8.GHG Protocol: A Corporate Accounting and Reporting Standard, gözden geçirilmiş baskı (yeni sekmede açılır)
- 9.Avrupa Komisyonu, Vergi ve Gümrük Birliği: Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) (yeni sekmede açılır)
- #COP31
- #COP31 günlüğü
- #iklim finansmanı
- #ticaret
- #karbon ayak izi
- #Antalya


