COP31 günlüğü, 19 Kasım: İmece: Uygulamanın Güçlendirilmesi
COP31'in on birinci gününün başlığı İmece: Uygulamanın Güçlendirilmesi. İklim Kulübünün sanayi için ülke platformları rehberini kaynaklarıyla derledik; Elinor Ostrom'un ortak kaynakların yönetimi üzerine çalışmalarını anlattık.

COP31, yani BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı, 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da yapılıyor. COP31 günlüğü o gün açıklanan kararları, duyuruları, raporları ve girişimleri bir araya getiriyor. Yalnızca birincil kaynaklarda yazanları aktarıyoruz ve her maddenin kaynağını yanına koyuyoruz. Konferansın on birinci günü olan 19 Kasım’ın başlığı İmece: Uygulamanın Güçlendirilmesi (COP31 tematik günleri).
19 Kasım’da Antalya’da
- Sanayi için ülke platformları rehberi: COP31 Başkanlığının 19 Kasım tarihli açıklamasına göre COP31 Başkanlığı, İklim Kulübünün “Sanayide Dönüşüme Yönelik Ülke Platformları Rehberi: OECD Analizlerinden Bulgular” başlıklı rehberini o gün memnuniyetle karşıladı; açıklamaya göre rehber, sanayinin karbonsuzlaştırılmasında birbirinden kopuk projelere dayalı yaklaşımları aşmaya ve yatırım çekebilecek proje havuzlarını koordinasyon içinde geliştirmeye odaklanıyor. (COP31 Başkanlığı)
- Beş başlıkta ilkeler: Aynı açıklamaya göre rehber, hükümetlerin sanayiye yönelik ülke platformlarını tasarlamalarına ve işler hâle getirmelerine yardımcı oluyor ve temel ilkeleri beş başlıkta ortaya koyuyor: stratejik temeller ve yönetişim; ulusal hazırlık düzeyi ve yatırımları mümkün kılan koşullar; proje havuzu oluşturma ve proje geliştirme; finansmanın harekete geçirilmesi ve yatırımların ölçeğinin büyütülmesi; izleme, hesap verebilirlik ve öğrenme. Proje seçimine ilişkin rehber ilkeler de bu çerçeveyi tamamlıyor. (COP31 Başkanlığı)
- Aksiyon Ajandası ile bağı: Açıklamaya göre rehber, OECD’nin kapsamlı analizlerine ve İklim Kulübünün paydaşları bir araya getirme gücüne dayanıyor ve COP31’in Yeşil Sanayileşme öncelikli teması altındaki Karbonsuzlaştırma Merkezleri ile Uluslararası İş Birliği odak alanlarında somut ilerleme sağlıyor; açıklamada rehberin, Türkiye Sanayi Karbonsuzlaşma Yatırım Platformu gibi mevcut örneklerden yararlanarak ulusal koşullara uyarlanabilecek bir çerçeve sunduğu belirtiliyor. (COP31 Başkanlığı)
5başlık
İklim Kulübü rehberinde temel ilkeler
4sektör
TIDIP’in başlangıçtaki öncelikleri (IsDB, 12 Kasım)
%25
Sanayinin küresel emisyonlardaki payı (COP31 Aksiyon Ajandası)
Kaynak: COP31 Başkanlığı ve IsDB
Açıklamada üç kişinin sözlerine yer veriliyor. COP31 Aksiyon Ajandası Direktörü ve İklim Kulübü Eş Başkanı Dr. Tuğba Dinçbaş’a göre ülke platformları, ilgili ülkenin öncülüğünde çalıştığında, yatırımı odağına aldığında ve sanayinin gerçek koşullarını esas aldığında en etkili sonuçları veriyor. OECD Çevre Direktörü Jaime de Bourbon de Parme’ye göre ülkelerin öncülüğündeki yatırım platformları, hükümetleri, sanayiyi ve finansman ortaklarını bir araya getirerek ulusal öncelikleri yatırıma elverişli projelere dönüştürebilir. Açıklamada “Sekretarya Başkanı” olarak anılan Michael Apicelli’ye göre sanayide dönüşüm birbirinden bağımsız projelerle ya da kurumların tek başına çabalarıyla gerçekleşemez; ülke platformları sanayi önceliklerini, politikaları, proje geliştirmeyi ve finansmanı ortak bir vizyon etrafında buluşturacak mekanizma işlevini üstlenebilir (COP31 Başkanlığı). Görüşmeler sürüyor; konferans 20 Kasım’a kadar devam edecek.
Günün teması: İmece: Uygulamanın Güçlendirilmesi
COP31 Başkanlığının Tematik Günler programında 19 Kasım’ın alt başlıkları şunlar: kurumsal ve teknik kapasite geliştirme, yatırıma hazır projeler, finansmana erişim (COP31 Başkanlığı).
Rehberin bağlandığı Yeşil Sanayileşme başlığını COP31 Başkanlığının Aksiyon Ajandası sayfası şöyle anlatıyor: Sanayi küresel emisyonların önemli bir kısmından (%25) sorumlu ve azaltılması zor sektörler en karmaşık karbonsuzlaşma yollarıyla karşı karşıya. Sayfaya göre ülke liderliğindeki sanayi karbonsuzlaştırma merkezleri, bölgesel kaynakları ve öncelikleri gözeterek yatırıma hazırlığı güçlendirecek; COP31 bu merkezlerin geliştirilmesini teşvik ederek özel sektör yatırımlarının önündeki engellerin azaltılmasını destekleyecek (COP31 Başkanlığı).
Rehberde örnek olarak anılan Türkiye Sanayi Karbonsuzlaşma Yatırım Platformu’nu (TIDIP) İslam Kalkınma Bankası’nın (IsDB) 12 Kasım tarihli açıklaması şöyle tanımlıyor: Açıklamaya göre platform Türkiye Cumhuriyeti Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı liderliğinde ve başlangıçta dört öncelikli sektöre odaklanıyor: demir ve çelik, alüminyum, çimento ve klinker, gübre. Açıklamaya göre IsDB, platformun COP31’in kenarında Antalya’da düzenlenen tanıtım ve ortaklık katılım töreninde TIDIP’e stratejik ortak olarak katıldı (IsDB).
Ortak kaynakları kim yönetir?
Günün bilim yazısı, herkesin kullandığı bir kaynağın neden kolayca tükenebildiğini ve toplulukların iş birliğini nasıl sürdürebildiğini anlatıyor. Bu bölümdeki çalışmalar COP31’in 19 Kasım tarihli metinlerinde geçmiyor. Elinor Ostrom’un 2009’daki Nobel konuşmasına göre Garrett Hardin’in 1968’de Science dergisinde yayımladığı makalede çizdiği tablo, yani herkese açık bir otlağı kullananların kaçınılmaz bir aşırı kullanım ve tükenme trajedisine sıkıştığı görüşü, mahkûm ikilemi gibi oyunların iş birliği olmayacağı yönündeki öngörüsüyle uyumlu olduğu için yaygın kabul gördü. Ostrom’a göre birçok kişi ortak kaynakların kimseye ait olmadığını, bu yüzden kaynağı korumak için yetkililerin dışarıdan yeni politikalar gibi yeni etkenler getirmesi gerektiğini varsaydı (Ostrom, 2009).
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi’nin açıklamasına göre Ostrom, 2009 ekonomi bilimleri ödülünü “ekonomik yönetişim, özellikle ortak mallar üzerine analizi” nedeniyle Oliver Williamson ile paylaştı. Açıklamaya göre Ostrom, ortak mülkiyetin kullanıcı birlikleri tarafından başarıyla yönetilebileceğini gösterdi; kullanıcıların yönettiği balık stokları, otlaklar, ormanlar, göller ve yeraltı suyu havzaları üzerine çok sayıda çalışmaya dayanarak, sonuçların çoğu zaman standart kuramların öngördüğünden iyi olduğu sonucuna vardı (Nobel Prize Outreach).
İletişimsiz aşırı kullanım
Ostrom’a göre yalıtılmış, kimliği bilinmeyen katılımcılar ortak kaynağı aşırı kullandı.
Yüz yüze konuşma
Tekrarlanan yüz yüze konuşma fırsatı, ortak kazancı artırmada çok başarılı oldu.
Kendi yaptırım düzeni
Konuşup kendi yaptırım düzenini seçen katılımcılar, cezalar düşüldükten sonra en iyi sonucun %90’ına ulaştı.
Kaynak: Ostrom (2009), Nobel konuşması
Ostrom, Nobel konuşmasında Roy Gardner ve James Walker ile laboratuvarda yaptığı ortak kaynak deneylerini anlatıyor. Sekiz katılımcının jetonlarını sabit getirili bir pazar ile ortak kaynak gibi işleyen ikinci bir pazar arasında paylaştırdığı temel deneyde Nash dengesi her katılımcı için 8, toplam 64 jetondu; katılımcılar ortak kaynağa toplam 36 jetona inseler çok daha fazla kazanabilirdi. Çok turlu temel deneylerde katılımcılar öngörülenden bile fazla jeton yatırdı. İlk on turdan sonra yüz yüze konuşmalarına izin verildiğinde, kararlar yine tek başına verilse de tekrarlanan yüz yüze konuşma fırsatı ortak kazancı artırmada çok başarılı oldu. Konuşup kendi yaptırım düzenini kurmaya karar veren katılımcılar, az sayıdaki kural dışı davranışa ilişkin cezalar düşüldükten sonra en iyi sonucun yüzde 90’ına ulaştı; Ostrom’a göre bu, ortak kaynak laboratuvar deneylerinde elde edilen en yüksek getiriydi (Ostrom, 2009).
Ostrom, uzun süre ayakta kalan ortak kaynak düzenlerinde ortak özellikleri 1990’da Governing the Commons kitabında “tasarım ilkeleri” olarak tanımladı (Ostrom, 1990). Nobel konuşmasında verilen, Cox, Arnold ve Villamayor-Tomás’ın (2009) geliştirdiği güncellenmiş listeye göre bu ilkeler şunlar: kullanıcıların ve kaynağın açık sınırları; yerel koşullara uygun kurallar ve kullanım kurallarının sağlama kurallarıyla uyumu (maliyetlerin dağılımı yararların dağılımıyla orantılı); kurallardan etkilenenlerin çoğunun kuralları koymaya ve değiştirmeye katılması; kullanıcıların ve kaynağın izlenmesi; kademeli yaptırımlar; hızlı, az masraflı, yerel anlaşmazlık çözüm ortamları; kullanıcıların kendi kurallarını koyma hakkının devletçe tanınması; ortak kaynak daha büyük bir sosyo-ekolojik sistemle yakından bağlantılıysa iç içe birden çok yönetim katmanı. Ostrom’a göre bu ilkeler kullanıcıların akıllarında açıkça bulunan kurallar değil, uzun süre ayakta kalan düzenleri sürmeyen düzenlerden ayıran ortak özelliklerdir (Ostrom, 2009).
Hardin’in otlak hesabını, mahkûm ikilemini ödeme tablosuyla ve tekrarlı oyunda iş birliğinin koşulunu günün bilim yazısı Ortak malların trajedisi nedir? Oyun kuramı, mahkûm ikilemi ve imece adım adım anlatıyor. Olasılık hesabını Deneysel ve kuramsal olasılık dersinde çalışabilirsin.
Kaynaklar
9 kaynak- 1.COP31 Başkanlığı (19 Kasım 2026). İklim Kulübü, OECD analizleriyle yeşil sanayi hedeflerini yatırıma dönüştürmek için yol haritası sundu (yeni sekmede açılır)
- 2.COP31 Presidency (19 Kasım 2026). Climate Club sets out blueprint with OECD analysis to turn green industrial ambition into investment (yeni sekmede açılır)
- 3.COP31 Başkanlığı: Tematik Günler (yeni sekmede açılır)
- 4.COP31 Başkanlığı: Aksiyon Ajandası, Yeşil Sanayileşme (yeni sekmede açılır)
- 5.IsDB (12 Kasım 2026). At COP31 in Antalya, Islamic Development Bank Joins Türkiye Industrial Decarbonization Investment Platform (TIDIP) (yeni sekmede açılır)
- 6.Nobel Prize Outreach: The Prize in Economic Sciences 2009, basın bülteni (yeni sekmede açılır)
- 7.Ostrom (2009). Beyond Markets and States: Polycentric Governance of Complex Economic Systems (Nobel konuşması) (yeni sekmede açılır)
- 8.Ostrom (1990). Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Collective Action. Cambridge University Press (yeni sekmede açılır)
- 9.Hardin (1968). The Tragedy of the Commons. Science 162(3859), 1243–1248 (yeni sekmede açılır)
- #COP31
- #COP31 günlüğü
- #imece
- #ortak kaynak
- #Ostrom
- #Antalya


