
Neden buzda kayarız?
- 4 adım
- 1 sa 6 dk
- 7 simülasyon
Yolculuk · Olasılık
Zarlar, paralar ve tahmin edilebilir rastlantı

Fotoğraf: Riho Kroll / Unsplash
Bir parayı havaya attığında yazı mı tura mı geleceğini kimse söyleyemez. Ama aynı parayı bin kez atarsan sonucun yarıya çok yakın olacağını neredeyse herkes bilir. Tek tek olaylar öngörülemezken toplamın bu kadar düzenli olması, matematiğin en şaşırtıcı fikirlerinden biri.
Bu yolculuk önce olası sonuçları saymayı öğretiyor; sonra o sayımdan bir olasılık değeri çıkarmayı. Ardından deneylerin uzun vadede neden kurama yaklaştığını, yani büyük sayılar yasasını göreceksin. Bir de çok yaygın bir düşünce tuzağı var: Art arda beş tura geldiyse sıradaki atışın yazı gelme ihtimali artar mı? Bu sorunun cevabı birçok kişiyi şaşırtır.
Sonunda deneysel ve kuramsal olasılığı yan yana koyacaksın. "Şans" dediğimiz şeyin nerede gerçekten belirsiz, nerede şaşırtıcı biçimde düzenli olduğunu ayırt edebileceksin.
Sırayla ilerlemen önerilir; her adım bir öncekinin üzerine kurulur. Her dersin simülasyonunu hesap açmadan deneyebilirsin.
Adım 115 dk
Şansı ölçmeden önce neler olabileceğini eksiksiz saymak gerekir.
Adım 220 dk
Saydığın durumlardan bir sayı çıkar: Bir olayın olasılığı tam olarak ne kadar?
Adım 316 dk
Tek atış sürprizdir; binlerce atışta ise sonuç kurama yaklaşır. Nedenini gör.
Adım 414 dk
Beş kez tura geldiyse sırada yazı mı var? Zihnimizin en inatçı yanılgısıyla yüzleş.
Adım 520 dk
Deneyde gördüğünle hesapladığını karşılaştır; farkın ne zaman anlamlı olduğunu öğren.


