COP31 günlüğü, 18 Kasım: İnsani ve Sosyal Kalkınma
COP31'in onuncu gününün başlığı insani ve sosyal kalkınma. Şehirler için Küresel Eylem Çağrısı'nı ve WMO'nun okyanus gözlemleri haberini kaynaklarıyla derledik; ıslak termometre sıcaklığının ısı stresi için neden bir sınır olarak incelendiğini anlattık.

COP31, yani BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı, 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da yapılıyor. COP31 günlüğü o gün açıklanan kararları, duyuruları, raporları ve girişimleri bir araya getiriyor. Yalnızca birincil kaynaklarda yazanları aktarıyoruz ve her maddenin kaynağını yanına koyuyoruz. Konferansın onuncu günü olan 18 Kasım’ın başlığı İnsani ve Sosyal Kalkınma (COP31 tematik günleri).
18 Kasım’da Antalya’da
- Şehirler için Küresel Eylem Çağrısı: COP31 Başkanlığının 18 Kasım tarihli açıklamasına göre COP31 Başkanlığı, Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU), BM İnsan Yerleşimleri Programı (UN-Habitat), BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 16 Kasım 2026’da Antalya’da Şehirler Üst Düzey Diyaloğu toplantısını düzenledi; toplantının sonucunda “Akıllı, Dirençli ve Sürdürülebilir Şehirler İçin Küresel Eylem Çağrısı” duyuruldu. (COP31 Başkanlığı)
- Çağrının çerçevesi: Aynı açıklamaya göre çağrı, hükümetlerin, şehirlerin, özel sektörün, akademinin ve diğer paydaşların ortak öncelikler ve taahhütler etrafında harekete geçirilmesini hedefliyor ve BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları, Gelecek Paktı ve Küresel Dijital Mutabakat ile uyumlu bir çerçeve sunuyor; toplantıda COP31 sonrasında uygulamaların sürdürülebilmesi ve ilerlemenin izlenebilmesi için bir takip mekanizmasının oluşturulmasına temel oluşturacak hususlar da ele alındı. (COP31 Başkanlığı)
- OceanEye’a yeni taahhütler: Dünya Meteoroloji Örgütü’nün (WMO) 17 Kasım’daki Okyanus, Denizler, Doğa ve Arazi Kullanımı tematik gününü anlatan 18 Kasım tarihli haberine göre OceanEye Uluslararası İttifakı (OceanEye International Alliance), bütün hava tahminlerinin ve iklim öngörülerinin dayandığı gözlemleri güçlendirmek için yeni vaatler ve taahhütler aldı. (WMO)
- Okyanus ısısı ve deniz seviyesi: Aynı habere göre WMO Genel Sekreter Yardımcısı Ko Barrett, COP31 Başkanlığının düzenlediği bir etkinlikte okyanus ısı içeriğinin 2025’te rekor düzeye ulaştığını, ön verilerin 2026’da yeni bir rekora işaret ettiğini ve küresel ortalama deniz seviyesinin de 2026’da rekor düzeylere ulaştığını söyledi. (WMO)
2035’e kadar en az
%25
Hedef: binalarda işletme enerji kullanım yoğunluğunda azalma
2035’e kadar en az
%15
Hedef: küresel döngüsel malzeme kullanım oranı
%11
Dünya nüfusunun alçak kıyılarda yaşayan kesimi
Kaynak: COP31 Başkanlığı ve WMO, 18 Kasım 2026
Açıklamayla birlikte yayımlanan çağrı metnine göre metin, şehirlerin COP31 Başkanlığının 2035 için belirlediği küresel uygulama hedeflerinden dördünü ilerletmedeki rolünü kabul ediyor: elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını %35’e çıkarmak, küresel yıllık belediye katı atığı üretiminde öngörülen artışı en az %50 azaltmak, bina sektöründe işletme enerji kullanım yoğunluğunu en az %25 azaltmak ve küresel döngüsel malzeme kullanım oranını en az %15’e çıkarmak. Metin, paydaşları yerel ihtiyaçlara ve kapasitelere uygun biçimde üç başlıkta eylemleri desteklemeye çağırıyor: yapay zekâ, dijital ikizler ve nesnelerin internetini akıllı ve dirençli şehirler için ölçeklendirmek; dijital teknolojiyi iklim eylemi ve sürdürülebilirlik için kullanmanın koşullarını oluşturmak; uygulamayı pratik hâle getirip ölçülebilir sonuçlar elde etmek. Son başlıkta ilerlemenin her yıl gözden geçirilmesi ve sonuçların kamuya açık biçimde raporlanması yer alıyor; metin, yenilikçi kent teknolojilerini ölçeklendirmek için gereken koşullar oluşturulurken gelişmekte olan ülkelerdeki şehirlere özel önem verilmesini istiyor.
WMO’nun 18 Kasım tarihli haberinde anlatılan Değişen Okyanusta Kıyı Altyapısı ve Toplulukları etkinliğinde Pasifik’ten, Karayipler’den ve Bangladeş’ten konuşmacılar, alçak kıyılarda yaşayan ve fırtınalar, deniz seviyesi yükselmesinin etkileri gibi kıyı tehlikelerine açık olan dünya nüfusunun %11’inin karşılaştığı pratik sorunları anlattı. WMO haberi ayrıca COP31 Başkanı Murat Kurum’un okyanusun iklimi düzenlediğini, geçim kaynaklarını desteklediğini ve dünyanın dört bir yanındaki toplulukları ayakta tuttuğunu söylediğini aktarıyor. Görüşmeler sürüyor; konferans 20 Kasım’a kadar devam edecek.
Günün teması: İnsani ve Sosyal Kalkınma
COP31 Başkanlığının Tematik Günler programında 18 Kasım’ın alt başlıkları şunlar: turizm, kültürel miras, istihdam ve geçim kaynakları, geleneksel ve yerel bilgi, kırılgan gruplar, engelli grupları, kadınların güçlenmesi, adil geçiş. Programın İngilizce sürümü günün başlığını “Human, Social Development and Gender” olarak veriyor.
Programa göre konferansın son iki gününün başlıkları “İmece: Uygulamanın Güçlendirilmesi” (19 Kasım) ve “Nihai Müzakereler” (20 Kasım). Yukarıdaki maddeler, 18 Kasım’da yayımlanan ve bu yazının hazırlandığı saatte erişilebilen birincil kaynaklardan derlendi.
Islak termometre ve ısı sınırı
Bu bölüm eğitim amaçlıdır; sağlık tavsiyesi değildir.
Günün bilim yazısı, sıcak havada vücudun ısıyı nasıl dışarı verdiğini ve ıslak termometre sıcaklığını anlatıyor. Bu bölümdeki çalışmalar COP31’in 18 Kasım tarihli metinlerinde geçmiyor. Sherwood ve Huber’in 2010’da PNAS dergisinde yayımladığı çalışma, en yüksek ısı stresini ıslak termometre sıcaklığıyla ölçtü. Yazarlara göre en yüksek ısı stresi bugün birbirinden çok farklı iklimlerde şaşırtıcı ölçüde benzer ve ıslak termometre sıcaklığı hiçbir zaman 31 °C’yi aşmıyor. Yazarlar, bu sıcaklığın uzun süre 35 °C’yi aşmasının metabolik ısının atılmasını imkânsız kılacağını ve bu yüzden insanlarda ve diğer memelilerde aşırı ısınmaya (hipertermi) yol açması gerektiğini belirtiyor (Sherwood ve Huber, 2010).
Isı stresi ölçülür
Sherwood ve Huber en yüksek ısı stresini ıslak termometre sıcaklığıyla ölçtü.
Kuramsal sınır 35 °C
Yazarlara göre ıslak termometre sıcaklığı uzun süre 35 °C’yi aşarsa metabolik ısının atılması imkânsız olur.
Nemde ölçülen sınır
Genç, sağlıklı yetişkinlerde nemli 36–40 °C ortamlarda kritik değer ortalama 30,55 ± 0,98 °C bulundu.
Kaynak: Sherwood ve Huber (2010), Vecellio vd. (2022)
Vecellio ve arkadaşlarının 2022’de Journal of Applied Physiology dergisinde yayımladığı çalışma, yazarlara göre bu kuramsal eşiği deneysel fizyolojik gözlemlerle sınayan ilk çalışma. Araştırmacılar, genç ve sağlıklı yetişkinler günlük temel etkinlikleri andıran, orta düzey metabolik hızda görevler yaparken ısı stresinin karşılanamaz hâle geldiği kritik ıslak termometre sıcaklığını ölçtü. Deneyle belirlenen altı çevre sınırının hiçbirinde hiçbir katılımcının kritik değeri 35 °C’ye ulaşmadı. Kritik değer nemli 36–40 °C ortamlarda görece sabit kaldı ve ortalama 30,55 ± 0,98 °C oldu; daha sıcak ve kuru ortamlarda giderek düştü. Yazarlara göre terleme hızları ortamlar arasında anlamlı biçimde farklı değildi; sıcak ve kuru koşullarda havadan gelen ısı kazancı buharlaşmayla serinlemeyi geride bıraktı. Yazarlar, tek bir ıslak termometre eşiğinin bütün iklim koşullarına uygulanamayacağı ve nemli koşullarda bu eşiğin 35 °C’nin belirgin biçimde altında olduğu sonucuna vardı (Vecellio vd., 2022).
Isının deriden hangi yollarla çıktığını, terin neden yalnız buharlaşınca serinlettiğini ve ıslak termometre sıcaklığının nasıl hesaplandığını günün bilim yazısı Sıcak havada vücut nasıl serinler? Ter, buharlaşma ve ıslak termometre anlatıyor. Buharlaşmayı Hâl değişimleri: erime, donma, buharlaşma dersinde çalışabilirsin.
Kaynaklar
7 kaynak- 1.COP31 Başkanlığı (18 Kasım 2026). COP31'de Akıllı, Dirençli ve Sürdürülebilir Şehirler İçin Küresel Eylem Çağrısı Duyuruldu (yeni sekmede açılır)
- 2.COP31 Presidency (18 Kasım 2026). Global Call to Action for Smart, Resilient and Sustainable Cities Announced at COP31 (yeni sekmede açılır)
- 3.COP31 Başkanlığı. COP31 Global Call to Action for Smart, Resilient, Sustainable Cities powered by Artificial Intelligence, Digital Twins & Internet of Things (PDF) (yeni sekmede açılır)
- 4.WMO (18 Kasım 2026). The ocean connects us all (yeni sekmede açılır)
- 5.COP31 Başkanlığı: Tematik Günler (yeni sekmede açılır)
- 6.Sherwood ve Huber (2010). An adaptability limit to climate change due to heat stress. PNAS 107(21), 9552–9555 (yeni sekmede açılır)
- 7.Vecellio vd. (2022). Evaluating the 35°C wet-bulb temperature adaptability threshold for young, healthy subjects (PSU HEAT Project). Journal of Applied Physiology 132(2), 340–345 (yeni sekmede açılır)
- #COP31
- #COP31 günlüğü
- #şehirler
- #okyanus gözlemi
- #ıslak termometre
- #Antalya


