COP31 günlüğü, 17 Kasım: Okyanus, Denizler, Doğa ve Arazi Kullanımı
COP31'in dokuzuncu gününün başlığı okyanus, denizler, doğa ve arazi kullanımıydı. Küresel Çevre Fonu'na açıklanan taahhütleri ve Rio Sinerjileri Eylem Grubu'nu kaynaklarıyla derledik; Posidonia deniz çayırlarının karbonu nerede tuttuğunu anlattık.

COP31, yani BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı, 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da yapılıyor. COP31 günlüğü o gün açıklanan kararları, duyuruları, raporları ve girişimleri bir araya getiriyor. Yalnızca birincil kaynaklarda yazanları aktarıyoruz ve her maddenin kaynağını yanına koyuyoruz. Konferansın dokuzuncu günü olan 17 Kasım’ın başlığı Okyanus, Denizler, Doğa ve Arazi Kullanımı; günün alt başlığı Rio Sinerjisi (COP31 tematik günleri).
17 Kasım’da Antalya’da
- GEF fonlarına 200 milyon dolar: Küresel Çevre Fonu’nun (GEF) 17 Kasım tarihli basın bültenine göre dört hükümet, o gün Antalya’da COP31’de GEF fon ailesine 200 milyon dolar taahhüt etti; bültene göre ek kaynaklar GEF Güven Fonu aracılığıyla iklim, doğa ve kirlilik konularında bütünleşik eylemi, GEF’in En Az Gelişmiş Ülkeler Fonu (LDCF) ve Özel İklim Değişikliği Fonu (SCCF) aracılığıyla da uyuma ayrılmış finansmanı destekleyecek. (GEF)
- GEF-9 taahhütleri: Aynı bültene göre Danimarka planlanan 800 milyon Danimarka kronu, Kore Cumhuriyeti 4,5 milyon SDR tutarında katkıyı GEF Güven Fonu’nun dokuzuncu yenilenmesi (GEF-9) için açıkladı; böylece 2026–2030 finansman dönemi için toplam taahhütler 4,5 milyar doları aştı. (GEF)
- Uyum fonlarına ilk taahhütler: Bültene göre Belçika 50 milyon avro, Almanya 18 milyon avro taahhütle LDCF ve SCCF’ye katkı açıkladı; bültendeki Belçika açıklamasına göre Belçika’nın 50 milyon avrosu LDCF’ye ayrılıyor; Almanya açıklamasına göre bu katkı (LDCF’ye 10, SCCF’ye 8 milyon avro) Federal Meclis’in (Bundestag) onayına bağlı ve Ocak’taki GEF Konseyi toplantısına kadar kesinleşmesi umuluyor. Bültene göre bunlar GEF’in 2026–2030 dönemi iklim değişikliğine uyum programlama stratejisinin 1 Temmuz’da yürürlüğe girmesinden bu yana iki fona yapılan ilk taahhütler ve iki fon için COP32’ye (Addis Ababa) kadar sürecek kaynak seferberliğini başlatıyor. (GEF)
- Rio Sinerjileri Eylem Grubu: BM Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi (UNCCD) Yürütücü Sekreterinin COP31’deki Rio Sinerjileri Üst Düzey Diyaloğu’nda yaptığı 17 Kasım tarihli konuşmanın metnine göre Yürütücü Sekreter, o gün Rio Sinerjileri Eylem Grubu’nun (Rio Synergies Group for Action) başlatılmasını memnuniyetle karşıladı ve grubu gönüllü, ülkelerin yönlendirdiği bir grup olarak tanımladı. (UNCCD)
200milyon $
Dört hükümetin GEF fon ailesine taahhüdü
4,5+milyar $
GEF-9’a toplam taahhüt, 2026–2030 dönemi
50milyon €
Belçika’nın LDCF taahhüdü
Kaynak: GEF, 17 Kasım 2026
GEF’in bültenine göre taahhütler, COP31 ve COP32 başkanlıklarını, GEF’e katkı veren ve GEF’ten destek alan hükümetleri, UNFCCC’yi, uygulayıcı ortakları ve özel sektörü bir araya getiren üst düzey bir etkinlikte açıklandı; toplantıda Japonya, Hollanda, Nijerya, Norveç ve İspanya da GEF’in uyum fonları aracılığıyla uyum finansmanına desteklerini yineledi. Bültene göre LDCF ve SCCF, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında 2001’de kurulan uyum fonları: LDCF en az gelişmiş 44 ülkeye hibe temelli destek veriyor, SCCF ise en az gelişmiş ülke olmayan 29 gelişmekte olan küçük ada devletine ayrılmış desteğin yanı sıra yenilik, teknoloji ve karma finansman dahil özel sektör yaklaşımlarına destek içeriyor. İki fon 2001’den bu yana 580’den fazla uyum projesine 3 milyar dolara yakın kaynak sağladı. Görüşmeler sürüyor; konferans 20 Kasım’a kadar devam edecek.
Günün teması: Okyanus, Denizler, Doğa ve Arazi Kullanımı
COP31 Başkanlığının Tematik Günler programında 17 Kasım’ın alt başlıkları şunlar: okyanus ve deniz ekosistemleri, iç su ekosistemleri, kıyı dayanıklılığı, mavi ekonomi, biyoçeşitlilik ve ekosistem hizmetleri, orman ve ekosistem restorasyonu.
COP31 Başkanlığı, 16 Kasım tarihli metinle Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı’nı sundu. Metne göre mutabakat, okyanus temelli iklim eylemlerinin daha güçlü ortaklıklar ve finansmana erişimin iyileştirilmesi yoluyla uygulanmasını hızlandırmayı amaçlıyor ve yeni yükümlülükler veya mekanizmalar oluşturulmasını öngörmüyor. Metinde COP31’in Akdeniz kıyılarında düzenlenen ilk BM İklim Değişikliği Konferansı olduğu belirtiliyor ve Akdeniz, sıcak hava dalgalarının, orman yangınlarının, kuraklıkların ve sellerin gıda güvenliğini, biyolojik çeşitliliği, kıyı dirençliliğini ve geçim kaynaklarını tehdit ettiği bir iklim değişikliği sıcak noktası olarak tanımlanıyor. Mutabakat, UNEP Akdeniz Eylem Planı ve Barselona Sözleşmesi sistemi çerçevesinde İstanbul’da İklim Değişikliği Bölgesel Faaliyet Merkezinin (CC/RAC) kurulmasını da kabul ediyor. Metne göre iklim finansmanının yalnızca sınırlı bir bölümü okyanusla ilgili önceliklere ulaşıyor.
UNCCD Yürütücü Sekreteri 17 Kasım tarihli konuşmasında üç Rio sözleşmesinin her birinin kendi görev alanı olduğunu, ama sahada tek bir peyzaj bulunduğunu söyledi. Konuşmada bozulmuş meraların restorasyonu örnek olarak veriliyor: Yerli otları geri getirmek toprağı koruyabilir, yaban hayatına yaşam alanı sağlayabilir ve yağmurlar yetersiz kaldığında çobanların hayvanlarını beslemesine yardım edebilir. Yürütücü Sekretere göre asıl önemli olan, Antalya’dan sonra yapılacaklar; Yürütücü Sekreter grubun düzenlediği diyalogların sayısıyla değil, sağladığı iş birliği, açılmasına yardım ettiği yatırımlar ve sahada getirdiği sonuçlarla ölçülmesini istedi.
Deniz çayırları ve karbon
Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı, iklim değişikliğine uyumu ve dirençliliği ilerletmek, karbon depolamayı ve biyolojik çeşitliliği desteklemek amacıyla mangrov ormanlarının, deniz çayırlarının, kıyı sulak alanlarının, mercan resiflerinin ve diğer hassas deniz ve kıyı ekosistemlerinin korunmasını, muhafaza edilmesini ve restore edilmesini destekleyen iklim eylemlerini teşvik ediyor (COP31 Başkanlığı); metin aşağıdaki çalışmalara atıf yapmıyor. Deniz çayırlarına ilişkin bilimsel veriler şöyle: Telesca ve arkadaşlarının 2015’te Scientific Reports dergisinde yayımladığı Akdeniz çapındaki haritalama çalışmasına göre Posidonia oceanica, Akdeniz’in en önemli endemik deniz çayırı türüdür ve yüzeyden 40–45 m derinliğe kadar uzanan çayırlar oluşturabilir. Çalışmada türün bilinen yayılış alanı 1.224.707 hektar olarak verilir (Telesca vd., 2015).
40–45 m’ye kadar çayır
Posidonia oceanica yüzeyden 40–45 m derinliğe kadar çayırlar oluşturabilir.
Karbon dokuda ve toprakta
Deniz çayırlarında organik karbon canlı bitki dokusunda ve altındaki toprakta bulunur.
Kayıpta karbon salınabilir
Çayır kaybolur ve bu organik karbon ayrışırsa karbon salınabilir.
Kaynak: Telesca vd. (2015), Fourqurean vd. (2012)
Fourqurean ve arkadaşlarının 2012’de Nature Geoscience dergisinde yayımladığı çalışma, dünyadaki 946 ayrı deniz çayırında canlı bitki dokusunun ve altındaki toprağın organik karbon içeriğine ait ölçümleri bir araya getirdi. Yazarlara göre deniz çayırı ekosistemleri dünya genelinde 19,9 Pg’a (petagram) kadar organik karbon depoluyor olabilir; daha temkinli bir yaklaşımla bu depo 4,2 ile 8,4 Pg arasındadır. Aynı çalışmaya göre Akdeniz’deki Posidonia oceanica çayırları belgelenmiş en büyük organik karbon depolarına sahiptir ve başka deniz çayırı türlerinde bildirilmemiş, organik karbonca zengin “matte” katmanları oluşturabilir. Yazarlar, bitki dokusundaki ve toprağın üst bir metresindeki organik karbonun tamamının ayrıştığı varsayımıyla, bugünkü kayıp hızlarının yılda 299 Tg’a (teragram) kadar karbon salımına yol açabileceğini hesapladı (Fourqurean vd., 2012).
Telesca ve arkadaşlarına göre Türkiye kıyılarında Posidonia hakkında çoğunlukla nokta bilgisi vardı ve haritalanmış az sayıdaki çayırın toplam alanı 287 hektardı. Çalışma, tarihsel verisi bulunan alanlarda çayırların son 50 yılda %34 gerilediğini tahmin ediyor; yazarlara göre tür yavaş büyüdüğü ve toparlanma hızı düşük olduğu için çayırların tam olarak toparlanması insan zaman ölçeğinde genellikle geri dönüşsüz kabul ediliyor.
Karbonun havadan denize yolculuğunu ve okyanus asitlenmesini günün bilim yazısı Karbon döngüsü nedir? Bir karbon atomunun havadan denize yolculuğu anlatıyor. Posidonia’nın neden bir yosun değil çiçekli bir bitki olduğunu ve köklerinin altında biriken karbonu Posidonia deniz çayırı nedir? Akdeniz’in su altındaki ormanı yazısında okuyabilirsin.
Kaynaklar
7 kaynak- 1.GEF (17 Kasım 2026). Governments announce additional $200 million to GEF family of funds at COP31 (yeni sekmede açılır)
- 2.UNCCD (17 Kasım 2026). Remarks by UNCCD Executive Secretary at Rio Synergies High Level Dialogue at UNFCCC COP31 (yeni sekmede açılır)
- 3.COP31 Başkanlığı (16 Kasım 2026). Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı (yeni sekmede açılır)
- 4.COP31 Presidency (16 Kasım 2026). Antalya Ocean and Seas Compact (yeni sekmede açılır)
- 5.COP31 Başkanlığı: Tematik Günler (yeni sekmede açılır)
- 6.Telesca vd. (2015). Seagrass meadows (Posidonia oceanica) distribution and trajectories of change. Scientific Reports 5, 12505 (yeni sekmede açılır)
- 7.Fourqurean vd. (2012). Seagrass ecosystems as a globally significant carbon stock. Nature Geoscience 5, 505–509 (yeni sekmede açılır)
- #COP31
- #COP31 günlüğü
- #okyanus
- #deniz çayırı
- #Posidonia
- #Antalya


