COP31 günlüğü, 11 Kasım: Sıfır Atık
COP31'in üçüncü gününün başlığı sıfır atıktı ve Liderler Zirvesi başladı. COP31 Başkanlığı, BM ve Dünya Meteoroloji Örgütünün 11 Kasım'da duyurduklarını kaynaklarıyla derledik; organik atığın nerede bozunduğunun neden önemli olduğunu anlattık.
Bu yazıda · 3 bölüm

COP31, yani BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı, 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da yapılıyor. COP31 günlüğü o gün açıklanan kararları, duyuruları, raporları ve girişimleri bir araya getiriyor. Yalnızca birincil kaynaklarda ve BM’nin haber servisinde yazanları aktarıyoruz ve her maddenin kaynağını yanına koyuyoruz. Konferansın üçüncü günü olan 11 Kasım’ın başlığı Sıfır Atık (COP31 tematik günleri). Aynı gün iki gün sürecek Liderler Zirvesi de başladı.
Bugün Antalya’da
- Liderler Zirvesi: Dünya Meteoroloji Örgütünün (WMO) aktardığına göre Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Liderler Zirvesi’ni Antalya’da “Towards a Sustainable, Resilient and Equitable Future” (Sürdürülebilir, dirençli ve adil bir geleceğe doğru) temasıyla topladı. (WMO)
- Başkanlığın üç çağrısı: COP31 Başkanı Murat Kurum zirvenin açılış konuşmasında ulusal iklim hedeflerini yatırım programlarına dönüştürme, iklim finansmanında taahhütten erişime geçme ve dirençliliği ulusal kalkınma politikalarının merkezine taşıma çağrısı yaptı; finansmana erişim konusunda Başkanlığın geliştirdiği İklim Uygulama Köprüsü’nün bu ihtiyaca yanıt vereceğini söyledi. (COP31 Başkanlığı)
- İklim adaleti önerisi: BM Haberler’e göre BM Genel Sekreteri António Guterres, gelişmekte olan ülkelerin fosil yakıtlardan uzaklaşmasına ve iklim değişikliğinden etkilenenlerin korunmasına yardım edecek bir “iklim adaleti mutabakatı” önerdi; öneri dört önceliğe dayanıyor: fosil yakıtlardan geçişi hızlandırmak, kırılgan toplulukları korumak, karşılanabilir iklim finansmanı sağlamak ve uluslararası iş birliğini güçlendirmek. (BM Haberler)
- İklimin durumu: WMO’ya göre WMO Genel Sekreteri Celeste Saulo zirvede İklimin Durumu Güncellemesi’ni sundu; buna göre Ocak–Eylül 2026’da küresel ortalama sıcaklık sanayi öncesi düzeyin yaklaşık 1,47 °C üzerindeydi, havadaki karbondioksit sanayi çağı öncesine göre %50’den fazla yüksek, metan ise neredeyse üç katına çıkmış durumda. (WMO)
- Erken uyarı raporu: WMO ile BM Afet Riskini Azaltma Ofisinin (UNDRR) 11 Kasım’da Antalya’dan duyurduğu Çoklu Tehlike Erken Uyarı Sistemlerinin Küresel Durumu 2026 raporuna göre bu tür bir erken uyarı kapasitesi bildiren ülke sayısı 136’ya çıktı; bu, ülkelerin %70’i demek. (WMO)
2050’ye kadar
%50
Küresel atık üretiminde öngörülen artış
20 yılda
80+kat
Metanın karbondioksite göre tuttuğu ısı
Ocak–Eylül 2026, yaklaşık
1,47°C
Küresel ortalama sıcaklığın sanayi öncesine göre farkı
Kaynak: COP31 Başkanlığı Sıfır Atık eylem sayfası, BM Haberler ve WMO, 11 Kasım 2026
BM Haberler’e göre liderlerin konuşmalarıyla birlikte müzakereciler iklim finansmanı, kayıp ve hasar, emisyon azaltımı ve adil geçiş başlıklarındaki açık konuları görüşmeye devam etti. Görüşmeler sürüyor; konferans 20 Kasım’a kadar devam edecek.
Günün teması: Sıfır Atık
COP31 Başkanlığının Tematik Günler programında 11 Kasım’ın alt başlıkları şunlar: sıfır atık, kaynak verimliliği, metan, döngüsel ekonomi.
Başkan Kurum açılış konuşmasında, Emine Erdoğan’ın öncülüğünde başlatılan Sıfır Atık hareketini, döngüsel ekonomiyi ve metan emisyonlarının azaltılmasını iklim eyleminin somut amaçları arasında saydı. Başkanlığın Sıfır Atık eylem sayfasına göre atık sektörü, insan kaynaklı metanın üçüncü büyük kaynağı ve küresel atık üretiminin 2050’ye kadar %50 artması öngörülüyor. Başkanlık, küresel yıllık atık üretiminde öngörülen bu artışı 2035’e kadar yarıya indirmeyi amaçlıyor. Sayfada üç odak alanı var: gıda kaybı ve israfının önlenmesi, atığı bir kaynağa dönüştüren döngüsel ekonomi politikaları ve atık kaynaklı metanın ülkelerin güncellenen ulusal katkı beyanlarına (NDC) eklenmesi. Döngüsel ekonomi politikaları, Başkanlığa göre yeniden kullanımı, geri dönüşümü ve tasarımda döngüselliği güçlendirmeyi hedefliyor.
BM Haberler’e göre günün tartışmalarında metan öne çıktı. Guterres özel bir etkinlikte BM Çevre Programından (UNEP) petrol ve gaz sektöründe metan emisyonlarını sıfıra yakın düzeye indirmek için küresel bir standart geliştirmesini istedi. Genel Sekreter, 2023’ten bu yana metan sızıntıları için verilen 5.000’den fazla uyarının ancak sekizde birine yanıt geldiğini belirtti. UNEP’in Uluslararası Metan Emisyonları Gözlemevini yöneten Julia Ferini’ye göre uydular ve yapay zekâyla sızıntıları izleyen sistem, 13 ülkede 45 vakada emisyonların azaltılmasına yardımcı oldu.
Arkasındaki bilim
Bir elma kabuğunun iklime etkisi, nerede bozunduğuna bağlıdır. Kompost yığınında mikroplar organik maddeyi oksijenle parçalar ve karbon büyük ölçüde karbondioksit olarak havaya döner. Sıkıştırılıp üstü kapatılan bir çöp sahasında ise oksijen kısa sürede biter; oksijensiz ortamda çalışan mikroplar metan da üretir. ABD Çevre Koruma Ajansına (EPA) göre çöp sahası gazının kabaca yarısı metan, yarısı karbondioksittir. BM Haberler’e göre metan 20 yıllık sürede karbondioksitin 80 katından fazla ısı tutar ve bugüne kadarki küresel ısınmanın neredeyse üçte birinden sorumludur.
Tesiste işlenir
Organik atık biyogaz tesisinde işlenir.
Havasız fermantasyon
Atık, havanın kullanılmadığı bir fermantasyonla parçalanır.
Metan jeneratöre gider
Bu süreçte oluşan metan bir jeneratöre verilir.
Elektrik üretilir
Jeneratör bu gazla elektrik üretir.
BM Haberler’deki UNDP fotoğraf altyazısına göre biyogaz tesisi organik atığı havasız bir fermantasyonla parçalar; çıkan metan bir jeneratöre verilip elektrik üretilir. Julia Ferini metanı iklimin “acil durum freni” olarak tanımlıyor: Kısa ömürlü bu gazı azaltmak ısınmayı görece hızlı yavaşlatabilir ve karbondioksit emisyonlarını azaltmak için zaman kazandırabilir. BM Haberler’e göre Botsvana’daki Viva Organica şirketi, gıda perakendecilerinden topladığı organik atığı yarım milyondan fazla solucanla gübreye çeviriyor ve bugüne kadar 1.000 tondan fazla organik atık işledi.
Kompost yığınının neden ısındığını, karbon-azot oranının nasıl hesaplandığını ve çöp sahasında metanın nasıl oluştuğunu günün bilim yazısı Kompost nasıl yapılır? Bir elma kabuğunun toprağa dönüş yolculuğu adım adım anlatıyor. Ayrıştırıcıların havaya verdiği karbonun bitkide yeniden şekere dönüşmesini Lab’deki Yaprak fabrikası figüründe kendin deneyebilirsin.
Kaynaklar
8 kaynak- 1.COP31 Başkanlığı (11 Kasım 2026). COP31 Liderler Zirvesi Açılış Konuşması (yeni sekmede açılır)
- 2.COP31 Presidency (11 Kasım 2026). COP31 Leaders' Summit Opening Address (yeni sekmede açılır)
- 3.WMO (11 Kasım 2026). COP31 Leaders' Summit: Turn commitments into action (yeni sekmede açılır)
- 4.WMO ve UNDRR (11 Kasım 2026). Early warning protection expands worldwide (yeni sekmede açılır)
- 5.BM Haberler (11 Kasım 2026). 'Make or bake time': Guterres urges climate justice pact as leaders gather at COP31 (yeni sekmede açılır)
- 6.COP31 Başkanlığı: Aksiyon Ajandası, Sıfır Atık (yeni sekmede açılır)
- 7.COP31 Başkanlığı: Tematik Günler (yeni sekmede açılır)
- 8.US EPA: Basic Information about Landfill Gas (yeni sekmede açılır)
- #COP31
- #COP31 günlüğü
- #sıfır atık
- #metan
- #döngüsel ekonomi
- #Antalya

