COP31 günlüğü, 10 Kasım: Enerji ve Ulaştırma
COP31'in ikinci gününün başlığı enerji ve ulaştırmaydı. COP31 Başkanlığı ve Dünya Meteoroloji Örgütünün 10 Kasım'da duyurduğu elektrifikasyon, yatırım, yük taşımacılığı ve iklim gözlemi başlıklarını kaynaklarıyla derledik; elektriğe geçişin arkasındaki bilimi anlattık.
Bu yazıda · 3 bölüm

COP31, yani BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı, 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da yapılıyor. COP31 günlüğü her akşam o gün açıklanan kararları, duyuruları, raporları ve girişimleri bir araya getiriyor. Yalnızca birincil kaynaklarda yazanları aktarıyoruz ve her maddenin kaynağını yanına koyuyoruz. Konferansın ikinci günü olan 10 Kasım’ın başlığı Enerji ve Ulaştırma (COP31 tematik günleri).
Bugün Antalya’da
- Elektrifikasyon Forumu: COP31 Başkanlığının açıklamasına göre Başkanlık, Avrupa Birliği ile birlikte ilk Elektrifikasyon Forumu’na ev sahipliği yapıyor; forum COP sonrasında da düzenli toplanacak ve onu, sekretaryasını Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) üstlendiği Elektrifikasyon Kurulu yönetecek. (COP31 Başkanlığı)
- Enerji şirketlerinin yatırım taahhüdü: COP31 Başkanlığının açıklamasına göre Net Sıfır için Enerji Şirketleri İttifakı (UNEZA), şebekelere, yenilenebilir enerjiye ve depolamaya yönelik yıllık yatırım taahhüdünü 148 milyar dolardan 156 milyar dolara yükselttiğini açıklıyor. (COP31 Başkanlığı)
- Yeşil yük koridorları: COP31 Başkanlığının açıklamasına göre Başkanlık, yük taşımacılığında daha çevreci ve daha dayanıklı koridorlar oluşturmak için Uluslararası Ulaştırma Forumu ile birlikte Küresel Yeşil Yük Taşımacılığı Koridorları Girişimi’ni başlatıyor. (COP31 Başkanlığı)
- Elektrifikasyon finansmanı: COP31 Başkanlığının açıklamasına göre hükümetleri, kalkınma bankalarını ve özel finansman sağlayıcılarını buluşturan Electrify Now Finansman Koalisyonu kuruluyor; koalisyonun ilk eş başkanlığını 2027’de Dünya Bankası ve Afrika Kalkınma Bankası üstlenecek. (COP31 Başkanlığı)
- Küresel İklim Eylemi Yıllığı: COP31 Başkanlığının açıklamasına göre Marakeş Ortaklığı’nın 10. yılı dolayısıyla yayımlanan 2026 Küresel İklim Eylemi Yıllığı, 200’ü aşkın eylemi kapsayan 83 iş birliği girişiminin bildirimlerine dayanıyor ve Çözümleri Hızlandırma Planları’nın %84’ünde ilerleme kaydedildiğini gösteriyor. (COP31 Başkanlığı)
- İklim gözlemi: Dünya Meteoroloji Örgütünün (WMO) duyurusuna göre 10 Kasım’da UNFCCC Sekreteryasının düzenlediği ve Küresel İklim Gözlem Sistemi’ne (GCOS) ayrılan üst düzey bir yan etkinlik yapılıyor; GCOS Durum Raporu ile GCOS Yüksek Öncelikli Eylem Planı 27 Kasım 2026’ya kadar kamuoyu görüşüne açık. (WMO)
Bugün yaklaşık %23
%35
2035 hedefi: elektriğin nihai enerji tüketimindeki payı
148 milyar $
156milyar $
+8 milyar $ (+%5)
UNEZA’nın şebeke, yenilenebilir enerji ve depolama için yıllık yatırım taahhüdü
Dünyada yaklaşık
730milyon
kişinin elektriğe erişimi yok
Kaynak: COP31 Başkanlığı, 10 Kasım 2026 açıklaması ve temiz enerji eylem sayfası
Başkanlığın 9 Kasım açıklamasına göre iklim müzakereleri ve yüksek düzeyli toplantılar Mavi Bölge’de yapılıyor. Görüşmeler sürüyor; konferans 20 Kasım’a kadar devam edecek.
Günün teması: Enerji ve Ulaştırma
COP31 Başkanlığının Tematik Günler programında 10 Kasım’ın alt başlıkları şunlar: enerji arz güvenliği, elektrifikasyon, şebeke altyapısı, enerji çeşitlendirmesi ve verimliliği, sürdürülebilir ulaşım.
Elektrifikasyon, enerjiyi doğrudan yakıt yakarak değil, elektrikle kullanmaya geçmek demektir: benzinli araba yerine elektrikli araba, doğal gaz ocağı yerine elektrikli ocak gibi. Günün merkezinde Başkanlığın “2035’e kadar %35” Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü var. Başkanlığa göre bugün nihai enerji tüketiminde, yani evlerde, araçlarda ve fabrikalarda kullanılan enerjinin içinde elektriğin payı yaklaşık %23. Hedef, bu payı 2035’e kadar %35’e çıkarmak. Bunun yolu ulaşımda, binalarda ve sanayide elektriğe geçiş. Başkanlık, hedefin IEA ile Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansının (IRENA) analizlerine dayandığını belirtiyor. COP31 Müzakereler Başkanı Chris Bowen’e göre küresel enerji tüketiminde elektriğin payının beşte birden üçte bire çıkarılması gerekiyor.
Aynı açıklamaya göre IEA, küresel ve bölgesel elektrifikasyon eğilimlerini izleyecek Küresel Elektrifikasyon İzleme Mekanizması’na liderlik edecek. IRENA ise D-GRIDS programıyla gelişmekte olan ülkelere şebeke yatırımı ihtiyaçlarını belirleme, proje hazırlama ve finansmana erişim konularında destek verecek. Başkanlık ayrıca We Mean Business Koalisyonu’nun elektrifikasyonu desteklemek için 180’den fazla şirketi harekete geçirdiğini, bu şirketlerin toplam yıllık cirosunun 1,69 trilyon doları aştığını duyurdu. Açıklamaya göre OECD de elektrifikasyonun finansmanı ve daha hızlı harekete geçmenin ekonomik fırsatları üzerine iki bilgi notu hazırladı.
Başkanlığın temiz enerji eylem sayfasına göre dünyada yaklaşık 730 milyon kişinin elektriğe erişimi yok. Binalar da günün başlığına bağlı. Başkanlık 29 Ekim’de Enerji Verimli Binalar için Antalya Mutabakatı’nı duyurmuştu. Mutabakatın ilk hedefi, dünya genelindeki bina stokunda kullanım aşamasındaki enerji yoğunluğunu 2020 seviyelerine göre %25 azaltmak. Başkanlığa göre taraflar, 12 Kasım’daki ICBC Binalar ve İklim Bakanlar Toplantısı’nda da mutabakata destek verebilecek.
Arkasındaki bilim
Enerji yok olmaz, yalnızca biçim değiştirir; ama çoğu dönüşümde bir kısmı işimize yaramayan ısıya gider. Benzinli bir motor yakıtı silindirin içinde yakar ve pistonu iter. ABD Enerji Bakanlığı ile ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) adına yayımlanan fueleconomy.gov’a göre benzinli taşıtlarda yakıttaki enerjinin büyük kısmı motorda, çoğunlukla ısı olarak kaybolur. Elektrik motoru ise akım taşıyan bir bobinle mıknatıs arasındaki kuvvetle doğrudan dönme hareketi üretir; arada yanma yoktur. Aynı kaynağa göre elektrikli taşıtlar şebekeden aldıkları elektrik enerjisinin %77’sinden fazlasını tekerleklere güç olarak aktarır. Benzinli taşıtlarda bu oran, benzindeki enerjinin yaklaşık %12–30’udur. İki motoru yan yana görmek için Elektrik motoru nasıl döner? ve Dört zamanlı motor nasıl çalışır? yazılarını okuyabilir, Lab’deki Fırçalı DC motor ve Dört zamanın içinden figürlerinde ikisini de kendin çalıştırabilirsin.
Benzinli taşıt
Benzindeki enerji
Büyük kısmı motorda, çoğunlukla ısı olarak kaybolur
%12–30yaklaşık bu kadarı tekerleklere güç olarak ulaşır
Elektrikli taşıt
Şebekeden alınan elektrik
Kalan kısım kayıplara gider
%77+tekerleklere güç olarak ulaşır
Kaynak: fueleconomy.gov (ABD Enerji Bakanlığı ve EPA). Bant kalınlıkları paylarla orantılıdır.
Elektriğe geçişin iklime etkisi, elektriğin nasıl üretildiğine bağlıdır. Kömür, petrol ve doğal gaz yandığında havaya karbondioksit verir. Bu gazın Dünya’nın yaydığı ısıyı nasıl tuttuğunu günün bilim yazısı Sera etkisi nedir, nasıl çalışır? anlatıyor. Chris Bowen’in açıklamasına göre elektrifikasyon temiz elektrik, daha güçlü şebekeler ve depolamayla desteklendiğinde konutlarda, ulaşımda ve sanayide emisyonları azaltabilir. Güneş ışığının elektriğe nasıl dönüştüğünü Lab’deki Güneş paneli figüründe deneyebilirsin.
Kaynaklar
9 kaynak- 1.COP31 Başkanlığı (10 Kasım 2026). COP31 elektrik çağını başlatıyor (yeni sekmede açılır)
- 2.COP31 Presidency (10 Kasım 2026). COP31 flicks the switch on 'age of electricity' (yeni sekmede açılır)
- 3.WMO (10 Kasım 2026). GCOS Highlights Urgent Need to Strengthen Climate Observations at COP31 (yeni sekmede açılır)
- 4.COP31 Başkanlığı (9 Kasım 2026). COP31 Başkanından BM İklim Zirvesinin açılışında taahhütleri hayata geçirme çağrısı (yeni sekmede açılır)
- 5.COP31 Başkanlığı: Tematik Günler (yeni sekmede açılır)
- 6.COP31 Presidency: Action Agenda, Clean Energy Transition (yeni sekmede açılır)
- 7.COP31 Başkanlığı (29 Ekim 2026). COP31 Başkanlığı Enerji Verimli Binalar için Antalya Mutabakatı'nı duyurdu (yeni sekmede açılır)
- 8.ABD Enerji Bakanlığı ve EPA, fueleconomy.gov: All-Electric Vehicles (yeni sekmede açılır)
- 9.ABD Enerji Bakanlığı ve EPA, fueleconomy.gov: Where the Energy Goes: Gasoline Vehicles (yeni sekmede açılır)
- #COP31
- #COP31 günlüğü
- #elektrifikasyon
- #enerji
- #ulaştırma
- #Antalya