İçeriğe geç
Fizik

COP31 günlüğü, 12 Kasım: Dayanıklı Şehirler ve Yapılı Çevre

COP31'in dördüncü gününün başlığı dayanıklı şehirler ve yapılı çevreydi; Liderler Zirvesi ikinci gününe girdi. Antalya'da 12 Kasım'da duyurulanları kaynaklarıyla derledik ve şehirlerin neden çevrelerinden daha sıcak olduğunu anlattık.

Yazan: Kuazara Bilim EkibiYayın: 6 dk okuma

Bu yazıda · 3 bölüm
COP31 günlüğü kapağı: koyu zeminde büyük beyaz rakamlarla 12.11, üstünde COP31, Antalya ve 2026; altında konferansın 12 gününü gösteren şeritte dördüncü gün altın renkli. Sağda bir yolun kenarında arkada çizgi hâlinde yüksek binalar, önde mor bir apartman, bir termometre, bir ev ve bir ağaç.

COP31, yani BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı, 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da yapılıyor. COP31 günlüğü o gün açıklanan kararları, duyuruları, raporları ve girişimleri bir araya getiriyor. Yalnızca birincil kaynaklarda ve BM’nin haber servisinde yazanları aktarıyoruz ve her maddenin kaynağını yanına koyuyoruz. Konferansın dördüncü günü olan 12 Kasım’ın başlığı Dayanıklı Şehirler ve Yapılı Çevre (COP31 tematik günleri). Liderler Zirvesi de bugün ikinci gününde.

Bugün Antalya’da

  • Afet riski finansmanı: Uluslararası Göç Örgütü (IOM) ve BM Gıda ve Tarım Örgütünün (FAO) yayımladığı 12 Kasım tarihli duyuruya göre BM, altı BM kuruluşunu bir araya getiren BM Afet Riski Finansmanı (DRF) Platformu’nu COP31’de başlattı; platform 2030’a kadar 75 milyon kişiyi ve geçim kaynaklarını olası iklim şoklarına ve doğal tehlikelere karşı korumak için 3 milyar dolardan fazla risk finansmanına erişim sağlamayı amaçlıyor. (IOM, FAO)
  • Afrika’da erken uyarı: Dünya Meteoroloji Örgütünün (WMO) 12 Kasım tarihli haberine göre, devlet başkanları ve hükümet bakanlarının katıldığı “Afrika’da Erken Uyarıları Hızlandırmak” etkinliğinde WMO Genel Sekreteri Celeste Saulo, hiçbir bölgenin erken uyarı sistemlerini Afrika kadar geliştirmediğini ve Afrika’nın artık ortalamada Amerika kıtasıyla aynı düzeyde olduğunu söyledi; Saulo’ya göre Orta ve Batı Afrika’da bir afetten etkilenenlerin yarısından azına uyarı ulaştı. (WMO)
  • Dayanıklılık yatırımları: İklim Yatırım Fonlarının (CIF) 12 Kasım’da Antalya’dan yaptığı duyuruya göre Bangladeş, Kırgız Cumhuriyeti, Haiti, Fas ve Sierra Leone ile Malavi–Mozambik bölgesel programı, CIF’in yeni nesil dayanıklılık programı ARISE’ın birinci aşamasına davet edildi; her ülke çok taraflı kalkınma bankası ortaklarıyla 30 milyon dolara kadar ARISE finansmanı için bir yatırım planı hazırlayacak, bölgesel program ise 40 milyon dolara kadar talep edebilecek. (CIF)
Günün sayıları
  1. 2030’a kadar

    3+milyar $

    BM platformunun erişmeyi amaçladığı risk finansmanı

  2. 2030’a kadar

    75milyon

    iklim şoklarına karşı korunması amaçlanan kişi

  3. Her yıl yaklaşık

    4,5trilyon $

    UN-Habitat’a göre şehirlerin 2030’a kadar ihtiyaç duyduğu iklim yatırımı

Kaynak: IOM ve FAO (12 Kasım 2026), UN-Habitat (6 Kasım 2026)

Aynı duyuruya göre platformda FAO, IOM, BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA), UNICEF, BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ve Dünya Gıda Programı (WFP) yer alıyor; önceden düzenlenmiş finansman bugün küresel insani yardım finansmanının yüzde ikisinden azını oluşturuyor. Görüşmeler sürüyor; konferans 20 Kasım’a kadar devam edecek.

Günün teması: Dayanıklı Şehirler ve Yapılı Çevre

COP31 Başkanlığının Tematik Günler programında 12 Kasım’ın alt başlıkları şunlar: iklim dostu binalar, yerleşimler ve kentsel dayanıklılık, afet riski yönetimi, yerel yönetimler, akıllı şehirler, doğa temelli çözümler, akıllı hareketlilik, yapılı çevre ve altyapı, sürdürülebilir atık sistemleri.

UN-Habitat, 6 Kasım’daki duyurusunda COP31 Başkanlığı ile birlikte 12 Kasım’da Liderler Zirvesi sırasında Kentsel Dayanıklılık, Uyum ve İklim Eylemi Üst Düzey Diyaloğu’nu düzenleyeceğini duyurmuştu; diyaloğun ele alacağı konular arasında ulusal iklim ve uyum önceliklerinin şehirlerde ve yerleşimlerde uygulanabilir yatırımlara nasıl dönüşebileceği var. UN-Habitat’ın analizine göre 142 ulusal iklim planının %80’i iyi geliştirilmiş kentsel bileşenler içeriyor. Kuruluşa göre şehirlerin 2030’a kadar her yıl yaklaşık 4,5 trilyon dolarlık iklim yatırımına ihtiyacı var; bugün şehirlere akan iklim finansmanı ise yılda yaklaşık 831 milyar dolar, yani tahmini ihtiyacın yalnızca beşte biri kadar. UN-Habitat, bu süreci destekleyen yaklaşımlara bir örnek olarak Türkiye’nin Sürdürülebilir Kentsel Dirençlilik Finansman Faaliyeti (SURFF)’ün diyalogda tanıtılacağını belirtmişti.

Binalar da günün başlıkları arasında. COP31 Başkanlığının 29 Ekim’de duyurduğu Enerji Verimli Binalar için Antalya Mutabakatı’na göre Hükümetlerarası Binalar ve İklim Konseyi’nin (ICBC) Binalar ve İklim Bakanlar Toplantısı’nın 12 Kasım’da COP31 kapsamında Antalya’da yapılması planlanıyordu; Taraflar bu toplantıda Mutabakat’a destek verebilecek. Mutabakat, 2035 için iki hedefe odaklanıyor: küresel bina stokunun kullanım aşamasındaki enerji yoğunluğunu 2020 seviyelerine göre %25 azaltmak ve binalarda elektrifikasyonu hızlandırmak. Başkanlığın UNEP’in Binalar ve İnşaat Küresel Durum Raporu’na dayanarak aktardığına göre binalar, enerji kaynaklı karbon emisyonlarının ve enerji talebinin yaklaşık %40’ından sorumlu.

Arkasındaki bilim

ABD Çevre Koruma Ajansına (EPA) göre binalar, yollar ve diğer altyapı, güneşin ısısını ormanlar ve su kütleleri gibi doğal yüzeylerden daha çok soğurup yeniden yayar. Bu yapıların yoğun, yeşil alanın az olduğu kent alanları çevrelerine göre daha sıcak “adalara” dönüşür; buna kentsel ısı adası denir. EPA’ya göre ısı adaları gündüz ya da gece, küçük ya da büyük şehirlerde ve her mevsimde oluşabilir.

Isı adası nasıl oluşur?
  1. Yüzey güneşi soğurur

    Kaplama ve çatılar güneş enerjisini doğal yüzeylerden daha az yansıtır, daha çok soğurur.

  2. Isı gece salınır

    Isı adası çoğu zaman gün boyu güçlenir; malzemeler ısıyı gün batımından sonra yavaş yavaş geri verir.

  3. Yeşil ve su serinletir

    Ağaçlar gölge yapar, yapraklar su buharı verir, su yüzeyleri buharlaşır.

Kaynak: ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA)

EPA’ya göre kaplama ve çatı gibi alışılmış malzemeler güneş enerjisini ağaçlardan, bitkilerden ve diğer doğal yüzeylerden daha az yansıtır, güneşin ısısını daha çok soğurup yayar. Isı adaları çoğu zaman gün boyunca güçlenir ve kent malzemeleri ısıyı yavaş yavaş geri verdiği için gün batımından sonra daha belirgin hâle gelir. Ağaçlar, bitkiler ve su kütleleri ise havayı gölge yaparak, yapraklarından su buharı vererek ve yüzeydeki suyu buharlaştırarak serinletir; çatı, kaldırım, yol ve otopark gibi sert ve kuru yüzeyler daha az gölge ve nem sağlar.

Bir yüzeyin güneş ışığını ne kadar yansıttığını gösteren albedoyu, asfalt ile betonun aynı ışık altında ne kadar farklı ısındığını gösteren örnek hesabı ve evde yapabileceğin iki kartonlu deneyi günün bilim yazısı Kentsel ısı adası nedir? Şehirler neden kırdan daha sıcaktır adım adım anlatıyor. Aynı miktarda ısının farklı kütlelerde ve maddelerde farklı sıcaklık artışı yaptığını Lab’deki Aynı ısı, farklı sıcaklık figüründe kendin deneyebilirsin.

Kuazara Lab: Aynı ısı, farklı sıcaklık
Ayarlar, ölçümler ve deneyler Lab’de.Lab’de aç

Kaynaklar

9 kaynak
  1. 1.IOM (12 Kasım 2026). UN Launches Disaster Risk Financing Platform at COP31 to Make Humanitarian Responses Faster and More Predictable (yeni sekmede açılır)iom.int
  2. 2.FAO (12 Kasım 2026). UN launches Disaster Risk Financing Platform at COP31 to make humanitarian responses faster and more predictable (yeni sekmede açılır)fao.org
  3. 3.WMO (12 Kasım 2026). Escalating hazards demand escalated action (yeni sekmede açılır)wmo.int
  4. 4.CIF (12 Kasım 2026). CIF Selects Five Inaugural Countries and One Regional Program to Scale Climate Adaptation and Resilience Investments (yeni sekmede açılır)cif.org
  5. 5.UN-Habitat (6 Kasım 2026). COP31 leaders to tackle the gap between urban climate commitments and action (yeni sekmede açılır)unhabitat.org
  6. 6.COP31 Başkanlığı (29 Ekim 2026). Enerji Verimli Binalar için Antalya Mutabakatı duyuruldu (yeni sekmede açılır)cop31.tr
  7. 7.COP31 Başkanlığı: SURFF: İklim Dirençli Şehirler İçin Finansmandan Uygulamaya (yeni sekmede açılır)cop31.tr
  8. 8.COP31 Başkanlığı: Tematik Günler (yeni sekmede açılır)cop31.tr
  9. 9.US EPA: What Are Heat Islands? (yeni sekmede açılır)epa.gov
  • #COP31
  • #COP31 günlüğü
  • #dayanıklı şehirler
  • #kentsel ısı adası
  • #erken uyarı
  • #Antalya

İlgili yazılar

Tüm Fizik yazıları

Pulsar'a abone ol

Bilimden, teknolojiden, kültürden ve sanattan seçilmiş gelişmeler, her gün e-postanda.