İçeriğe geç
kuazaraKuazara
Giriş

Sanat ve kültür · Müzik ve ses

Uyum neden hoş gelir? Basit oranlar ve monokord

Bazı notalar birlikte tatlı, bazıları gergin duyulur. Pisagorcuların telle yaptığı ölçümlerden bugünün piyanosuna, tam beşli (3:2) ve tam dörtlü (4:3) gibi basit oranların sırrını tellerde ve dalgalarda keşfet.

  • 18 dk
  • 2 simülasyon
  • Mini test

Güncelleme:

Önizleme

Merak sorusu

Piyanoda Do ile Sol'a aynı anda basınca dolgun, sakin bir ses çıkar. Do ile hemen yanındaki Do diyez tuşuna birlikte basınca ise ses gerilir, adeta "cızırdar". İki durumda da yalnızca iki nota çalıyorsun. Kulağın neden birini huzurlu, ötekini rahatsız edici buluyor?

Kendin dene

Hesap açmana gerek yok: değerleri değiştir, cevabını kontrol et. Bazı simülasyonlar başlamadan önce senden bir tahmin ister; doğru ya da yanlış olması önemli değil.

Ses laboratuvarı

Tam beşliyi kur

Kaydırıcıyla kabaca yaklaş, artı ve eksi düğmeleriyle 1 Hz'lik adımlarla ince ayar yap. Alttaki toplam dalgayı izle: Oran basitleştikçe desen kısa aralıklarla tekrarlanır. İstersen Çal'a basıp dinle, sonra Kontrol et'e bas.

Tahmin

Önce tahmin et

İki notanın birlikte en uyumlu duyulması için frekansları nasıl olmalı sence?

Doğru ya da yanlış olması önemli değil; seçince simülasyon açılır.

Ses laboratuvarı

Monokordda dörtte üç

İkinci tonun frekansını ayarla; oran göstergesi ve dalgalar yol gösterir. İstersen sesleri birlikte dinle, sonra Kontrol et'e bas.

Tahmin

Önce tahmin et

Bir telin yalnız 3/4'ünü titreştirirsen frekansı ne olur?

Doğru ya da yanlış olması önemli değil; seçince simülasyon açılır.

Paylaş: Google Classroom’da paylaş (yeni sekmede açılır)

Simülasyonu sitene göm

Bu kodu blogunun ya da okul sitenin HTML’ine yapıştır. Ziyaretçiler simülasyonu hesap açmadan dener; ilerleme kaydedilmez.

Gömülen sayfa çerez yazmaz ve izleme yapmaz. Altında Kuazara’ya giden küçük bir bağlantı bulunur.

Devamı için giriş yap

Dersin devamı, mini test seni bekliyor. Hesap açmak ücretsiz.

Ücretsiz başlaGiriş yap

Sık sorulanlar

5 soru

Frekansları birbirine yakın sesler daha uyumlu olmaz mı?

Tam tersine. 220 ve 225 Hz gibi çok yakın iki ses hızlı vurular üretir ve gergin duyulur. Uyumu belirleyen yakınlık değil, frekansların 2:1, 3:2, 4:3 gibi basit bir oranla bağlı olmasıdır.

Pisagor oranları demirci çekiçlerinden mi buldu?

Bu, Pisagor'dan yüzyıllar sonra yazılmış bir efsanedir. Çekiçlerin sesi ağırlıklarıyla bu şekilde orantılı değişmez, hikâye fiziksel olarak doğru olamaz. Oranlar tellerle, örneğin monokordla ölçülür; bu ölçümler Pisagorcuların mirasıdır.

Basit oranlar kulağa neden hoş gelir?

Helmholtz'un açıklamasına göre her sesin temel frekansının katlarında üst sesleri vardır. 220 ve 330 Hz'lik seslerin 660 ve 1320 Hz gibi birçok üst sesi tam çakışır. Oran karmaşıklaştıkça yakın ama eşit olmayan üst sesler pürüzlü vurular üretir.

Uyumlu sesler herkese aynı derecede hoş mu gelir?

Tam olarak değil. Batı müziğiyle pek karşılaşmamış Tsimane halkıyla yapılan bir araştırmada, katılımcılar uyumsuz akorları uyumlulardan daha rahatsız edici bulmadı. Fizik gerçektir, ama uyumu sevmemizde alışkanlığın ve kültürün de payı vardır.

Piyanoda tam beşli neden tam olarak 3:2 değil?

Saf 3:2 beşlilerle art arda on iki adım gidince yedi oktava tam varılmaz: (3/2) üzeri 12 yaklaşık 129,7, 2 üzeri 7 ise 128'dir. Her tonda çalabilmek için oktav 12 eşit yarım sese bölünür; bu düzende 220 Hz'lik La'nın beşlisi 330 değil 329,6 Hz olur.