Doğa ve tarım · Bitkiler nasıl yaşar?

Su ve kökler: Su ağacın tepesine nasıl çıkar?

Pompası olmayan bir çınar suyu otuz metre yukarı nasıl taşır? Kök tüylerinden osmoza, ksilem borularından yaprakların terlemesine suyun yolunu izle; fazla sulamanın kökleri neden boğduğunu ve çeltiğin su basmış tarlada nasıl yaşadığını keşfet.

16 dk
2 simülasyon
Mini test

Güncelleme: 22 Ekim 2026

Önizleme

Merak sorusu

İstanbul'un yüzyıllık çınarlarının bazıları otuz metreye yaklaşır; Kaliforniya kıyısındaki sekoyaların en uzunları ise yüz metreyi aşar. Bir apartmanın çatısındaki depoya su çıkarmak için elektrikle çalışan güçlü pompalar gerekir. Ağaçların ne kalbi var ne pompası. Su topraktan en tepedeki yaprağa nasıl çıkıyor? Ve bu yolculuğun motoru nerede?

Kendin dene

Hesap açmana gerek yok: değerleri değiştir, cevabını kontrol et. Bazı simülasyonlar başlamadan önce senden bir tahmin ister; doğru ya da yanlış olması önemli değil.

Bitki büyütme

Çeltik tarlasını kur

Işık, su ve sıcaklık kaydırıcılarını değiştir. Her etkenin puanına ve sınırlayıcı etkene bak. Su kaydırıcısını sonuna kadar dene. Büyüme en yükseğe çıkınca Kontrol et'e bas.

Önce tahmin et

Bir çeltik tarlası haftalarca su altında kalınca köklere ne olur sence?

Doğru ya da yanlış olması önemli değil; seçince simülasyon açılır.

Sıralama

Bir su molekülünün yolculuğu

Kartları sürükleyerek ya da klavyeyle taşıyarak sırala, sonra Kontrol et'e bas.

Önce tahmin et

Kökün topraktan aldığı suyun çoğu sonunda nereye gider sence?

Doğru ya da yanlış olması önemli değil; seçince simülasyon açılır.

Paylaş: Google Classroom’da paylaş

Devamı için giriş yap

Dersin devamı, mini test seni bekliyor. Hesap açmak ücretsiz.

Ücretsiz başla Giriş yap

Sık sorulanlar

5 soru

Su ağacın tepesine bir pompayla mı çıkar?

Bitkilerde pompa yoktur. Yapraklardan su buharlaşınca (terleme) arkadaki su molekülleri çekilir. Birbirine tutunan su, ksilem borularında kopmayan bir ip gibi yukarı çekilir. Bu işin enerjisi Güneş'ten gelir; bitki kendi enerjisini harcamaz.

Kılcallık ya da kök basıncı bunu açıklamaz mı?

Tek başlarına yetmezler. Kılcallık suyu en dar borularda bile ancak birkaç metreye çıkarabilir; kök basıncı da birkaç metreye yeter. Otuz metrelik bir çınarda suyu yukarı taşıyan asıl güç yapraklardaki terlemenin çekişidir.

Bitki ıslak toprakta nasıl susuz kalabilir?

Toprak çok tuzluysa osmozun yönü tersine dönebilir: Kök hücreleri su alamaz, hatta su kaybeder. Fazla sulanan toprakta ise kökler havasız kalıp çürür ve suyu taşıyamaz; bitki susuz kalmış gibi solar.

Solan bitkiye hemen su vermeli miyim?

Önce parmağını iki üç santimetre toprağa sok. Toprak hâlâ ıslaksa sorun fazla su olabilir; beklemek daha doğrudur. Saksının tabağında su birikiyorsa boşalt ve toprağın üstü kuruyana kadar sulamaya ara ver.

Bitkinin aldığı suyun çoğu nereye gider?

Çok büyük kısmı, kaynaklara göre %90'dan fazlası, terlemeyle yeniden havaya döner. Fotosentezde ve büyümede kullanılan pay küçüktür. Terleme yine de mineralleri yukarı taşır ve sıcak günlerde yaprağı serinletir.