İçeriğe geç
kuazaraKuazara
Giriş

Sanat ve kültür · Görsel sanatlar ve geometri

Simetri ve desen: Selçuklu yıldızlarının geometrisi

Konya'daki Karatay Medresesi'nin kubbesinden Kubadabad çinilerine, Anadolu'nun geometrik desenleri pergel ve cetvelle kurulur. Yansıma, dönme ve öteleme simetrisini tanı; bir yıldız deseninin kaç kez dönünce aynı göründüğünü kendin bul.

  • 18 dk
  • 2 simülasyon
  • Mini test

Güncelleme:

Önizleme

Merak sorusu

Konya'daki Karatay Medresesi'nin kubbesine bakan biri, turkuaz ve siyah çinilerden örülmüş yüzlerce yıldızın gökyüzü gibi döndüğünü görür. 1251'de yapılan bu kubbede hiçbir yıldız rastgele yerleştirilmemiştir. Ustalar ellerinde bilgisayar yokken bu kadar düzenli desenleri nasıl kurdu? Ve bir desene "düzenli" dediğimizde aslında neyi kastediyoruz?

Kendin dene

Hesap açmana gerek yok: değerleri değiştir, cevabını kontrol et. Bazı simülasyonlar başlamadan önce senden bir tahmin ister; doğru ya da yanlış olması önemli değil.

Perspektif ve simetri

Sekiz kollu yıldızın simetrisi

Bir sayı seç ve Çevir'e bas: Desenin şeffaf bir kopyası 360° bölü o sayı kadar döner. Kopya desenle tam çakışıyorsa o dönme bir simetridir. Farklı sayıları dene, sonra cevabını seçip Kontrol et'e bas.

Tahmin

Önce tahmin et

Sekiz kollu bir yıldızı en az kaç derece döndürürsen yeniden aynı görünür?

Doğru ya da yanlış olması önemli değil; seçince simülasyon açılır.

Perspektif ve simetri

Renkler simetriyi değiştirir mi?

Bir sayı seç ve Çevir'e bas; şeffaf kopyanın renkleriyle birlikte desenle çakışıp çakışmadığına bak. Cevabını seçip Kontrol et'e bas.

Tahmin

Önce tahmin et

On iki kollu bir yıldızın kollarını sırayla iki renge boyarsan dönme simetrisi ne olur?

Doğru ya da yanlış olması önemli değil; seçince simülasyon açılır.

Paylaş: Google Classroom’da paylaş (yeni sekmede açılır)

Simülasyonu sitene göm

Bu kodu blogunun ya da okul sitenin HTML’ine yapıştır. Ziyaretçiler simülasyonu hesap açmadan dener; ilerleme kaydedilmez.

Gömülen sayfa çerez yazmaz ve izleme yapmaz. Altında Kuazara’ya giden küçük bir bağlantı bulunur.

Devamı için giriş yap

Dersin devamı, mini test seni bekliyor. Hesap açmak ücretsiz.

Ücretsiz başlaGiriş yap

Sık sorulanlar

5 soru

Dönme simetrisi derecesi her zaman kol sayısına eşit midir?

Çoğu zaman öyledir ama her zaman değil. Renkler ya da küçük ayrıntılar dönüşümlü değişiyorsa derece azalır. Sekiz kollu bir yıldızın kolları sırayla altın ve mor boyanırsa, yalnızca 90°'lik dönmeler renkleri korur ve derece 8'den 4'e düşer.

Ayna simetrisi ile dönme simetrisi arasındaki fark nedir?

Ayna simetrisinde desen bir çizgiye göre yansıtılınca değişmez; dönme simetrisinde ise merkezi çevresinde döndürülünce kendisiyle çakışır. Bir pervane ya da çark-ı felek motifi dönünce çakışır ama aynada tersine döner: Dönme simetrisi vardır, ayna simetrisi yoktur.

Hiç dönme simetrisi olmayan bir şeklin derecesi neden 1'dir?

Tam tur, yani 360°'lik dönme, her şekli kendisiyle çakıştırır. Bir şekli başka hiçbir dönme kendisiyle çakıştırmıyorsa geriye yalnızca bu tam tur kalır, bu yüzden derecesi 1'dir.

Ustalar bilgisayar olmadan bu kadar düzenli desenleri nasıl kurdu?

Pergel ve cetvelle. Usta bir daire çizip onu eşit parçalara böler, noktaları belli bir kurala göre birleştirerek yıldız çokgenleri elde eder. Sonra bu yıldızları bir ızgaraya yerleştirip boşlukları başka şekillerle doldurur; desen duvara öteleme simetrisiyle yayılır.

"Selçuklu yıldızı" yalnız Selçuklulara mı ait?

Hayır. Halk arasında sekiz kollu yıldıza sıkça "Selçuklu yıldızı" denir, ama bu motif İslam dünyasında ve ondan önceki sanatlarda da yaygındır. Selçuklular onu özellikle sevip yoğun biçimde kullanmıştır.