Fen Bilimleri · Güneş, Dünya ve Ay

Mevsimler neden oluşur?

Yazın Güneş'e daha yakın olduğumuz için mi sıcak olur? Hayır! Mevsimlerin asıl nedeninin Dünya'nın yaklaşık 23,5° eğik dönme ekseni olduğunu, Güneş ışınlarının geliş açısını ve gündüz süresini inceleyerek keşfet.

20 dk
1 simülasyon
Mini test

Güncelleme: 21 Ekim 2026

Önizleme

Merak sorusu

Pek çok kişiye "Yazın neden sıcak olur?" diye sorarsan büyük ihtimalle "Çünkü Dünya Güneş'e yaklaşır" cevabını alırsın. Peki sana Dünya'nın Güneş'e en yakın olduğu zamanın ocak ayının başı olduğunu söylesem? Türkiye'de kar yağarken Dünya Güneş'e en yakın konumdaysa, mevsimleri oluşturan şey ne olabilir?

Kendin dene

Hesap açmana gerek yok: değerleri değiştir, cevabını kontrol et. Bazı simülasyonlar başlamadan önce senden bir tahmin ister; doğru ya da yanlış olması önemli değil.

Açıölçer

Dünya'nın eksen eğikliğini kur

Hareketli kolu sürükleyerek ya da ok tuşlarıyla 1'er derece döndür. Açıyı 23°'ye getirince cevabını gönder.

Önce tahmin et

Dünya'nın dönme ekseni hiç eğik olmasaydı sence mevsimler nasıl olurdu?

Doğru ya da yanlış olması önemli değil; seçince simülasyon açılır.

Lab

Mevsimler: eğiklik ve ışığın açısı

Lab’da tam sayfa aç →

Şekil 1Mevsimler: eğiklik ve ışığın açısı

Tarihi kaydır, yeri seç ya da kendi enlemini yaz, eğikliği değiştir21 Haziran · 73,5°

Tarih21 Haziran

Yer

Kendi enlemin (kuzey +, güney −)

Eksen eğikliği

Kendi eğikliğin

Öğle güneş yüksekliği: 73,5°
Gündüz süresi: 15 sa 0 dk
Birim alana düşen ışık: %93; tam dik gelen ışığa göre
Güneş’e uzaklık: 152,0; milyon km

Bugün Ankara için yaz gündönümü.

Ya şöyle olsaydı?

Eksen eğikliğini değiştir: aynı yerde öğle güneşi, gündüz süresi ve kutup gecesi nasıl değişir?

Mor: bu senaryoKesikli: bugünkü Dünya (23,44°)Yatay çizgi: ufuk

Öğle güneşi (yıl içinde): 26,7° – 73,5°
Gündüz süresi: 9 sa 20 dk – 15 sa 0 dk
Kutup gecesi / gece yarısı güneşi: yok
Dönence / kutup dairesi: 23,4° / 66,6°

Bugünkü eğiklikte Güneş yıl içinde iki dönence arasında tepeye çıkar. Yeryüzünün %40 kadarı yılda en az bir gün Güneş’i tam tepede görür, %8 kadarı kutup dairelerinin içinde kalır. Ankara’da öğle güneşi 26,7° – 73,5° arasında oynar, gündüz 9 sa 20 dk – 15 sa 0 dk arası sürer. Kutup gecesi yok: bu enlemde Güneş’in bir gün hiç doğmaması için eğiklik 50,9° değerini geçmeli.

Gerçekte: Mars’ın ekseni 25,2° eğik, Dünya’ya çok yakın: orada da mevsimler var, ama Mars yılı 687 gün sürdüğü için her mevsim ortalama iki kat kadar uzun.

Varsayımlar: Yörünge, yıl ve Güneş’e uzaklık bugünkü gibi kalır; yalnız eksen eğilir. Atmosfer, sıcaklık ve iklim hesaplanmadı, yalnız ışığın geometrisi. Alan payları kırılmasız geometriden: tepeden Güneş alan kuşak sin ε, kutup daireleri 1 − cos ε. Yıl 2026’nın 365 öğlesiyle tarandı.

Öğren

İlerleme yalnız bu sayfada tutulur; puan verilmez.

1Tahmin et
2Dene
3Açıkla

Dünya’nın ekseni hiç eğik olmasaydı (0°), Ankara’da yaz ile kış arasındaki fark ne olurdu?

Altın: Güneş ışığı (zeminde ışığın düştüğü iz, kadranda gündüz)Mor çember: seçilen enlem; altın nokta şehirSayılar tek modelden gelir: Güneş’in konumu için gökbilimin düşük duyarlıklı formülleri (2026), öğle yüksekliği h = 90° − |φ − δ|, gündüz süresi cos H = (sin(−0,833°) − sin φ sin δ) / (cos φ cos δ), birim alana düşen ışık sin h × (1 AU / r)² (atmosfer yok sayıldı). Dünya Güneş’e ocakta en yakın (147 milyon km), temmuzda en uzaktır (152 milyon km); bu fark ışığı yalnız yüzde 7 kadar değiştirir. Ankara’da yaz öğlesinde birim alana düşen ışık kış öğlesinin yaklaşık iki katıdır: belirleyen uzaklık değil, eğikliktir. Kürenin dönüşü ve yılın akışı gösterim için hızlandırıldı.

Paylaş: Google Classroom’da paylaş

Devamı için giriş yap

Dersin devamı, mini test seni bekliyor. Hesap açmak ücretsiz.

Ücretsiz başla Giriş yap

Sık sorulanlar

5 soru

Yazın Güneş'e daha yakın olduğumuz için mi hava sıcak olur?

Hayır. Dünya Güneş'e en yakın konuma (yaklaşık 147 milyon km) ocak başında gelir; o sırada Türkiye'de kış yaşanır. Uzaklıktaki yaklaşık yüzde 3'lük fark mevsimleri oluşturmaya yetmez.

Mevsimlerin asıl nedeni nedir?

Dünya'nın dönme ekseninin yaklaşık 23,5° eğik olması. Bir yarım küre Güneş'e doğru eğikken ışınlar oraya daha dik gelir ve gündüzler uzar; bu iki etki birlikte yazı getirir. Öteki yarım kürede aynı anda kış yaşanır.

Dünya'nın ekseni yıl boyunca Güneş'e doğru mu dönüyor?

Hayır. Eksen uzayda bütün yıl aynı yönü gösterir. Dünya Güneş'in çevresinde dolandığı için bu sabit eğiklik, yılın bir döneminde Kuzey Yarım Küre'yi Güneş'e doğru, altı ay sonra ise Güneş'ten uzağa getirir.

Eğik gelen Güneş ışığı neden daha az ısıtır?

Aynı miktardaki ışık eğik geldiğinde daha geniş bir alana yayılır; bu yüzden her bir parçaya düşen enerji azalır. El fenerini kâğıda eğik tuttuğunda aydınlanan alanın büyüyüp soluklaşmasının nedeni de budur.

En uzun gündüz 21 Haziran'daysa en sıcak günler neden temmuz ve ağustosta?

Yer ve özellikle denizler ısındıkça bu ısıyı biriktirir. 21 Haziran'dan sonra da bir süre gündüz alınan enerji gece kaybedilenden fazla olduğu için hava ısınmaya devam eder. Bu yüzden en sıcak günler genellikle gündönümünden birkaç hafta sonra gelir.