Fen Bilimleri · Güneş, Dünya ve Ay

Ay'ın evreleri

Ay neden bazen ince bir hilal, bazen kocaman bir dolunay olarak görünür? Ay'ın evrelerinin Dünya'nın gölgesiyle değil, bakış açımızla oluştuğunu ve bir evre döngüsünün yaklaşık 29,5 gün sürdüğünü keşfet.

18 dk
1 simülasyon
Mini test

Güncelleme: 16 Ekim 2026

Önizleme

Merak sorusu

Bir akşam gökyüzünde ince bir hilal görürsün, bir hafta sonra Ay'ın yarısı aydınlıktır, iki hafta sonra ise kocaman, yuvarlak bir dolunay seni karşılar. Ay gerçekten şekil mi değiştiriyor? Yoksa bir şey onun bir kısmını mı örtüyor? Bu sorunun cevabı, sandığından çok daha basit ve çok daha şaşırtıcı.

Kendin dene

Hesap açmana gerek yok: değerleri değiştir, cevabını kontrol et. Bazı simülasyonlar başlamadan önce senden bir tahmin ister; doğru ya da yanlış olması önemli değil.

Sıralama

Ay'ın evrelerini sırala

Kartları sürükleyerek ya da yukarı-aşağı düğmeleriyle yer değiştir. Sıralama bitince cevabını gönder.

Önce tahmin et

Yeni aydan sonraki gecelerde sence Ay'ın aydınlık görünen kısmı nasıl değişir?

Doğru ya da yanlış olması önemli değil; seçince simülasyon açılır.

Lab

Ayın evreleri

Lab’da tam sayfa aç →

Şekil 1Ayın evreleri

Ay'ı sürükle ya da kaydırıcıyı kullan

Dünya'dan görünüşBüyüyen hilal

Aydınlık: %10
Gün: 3,0 / 29,5
Güneş–Ay açısı: 37°

Yeni aydan bu yana

Ya şöyle olsaydı?

Ay’ı yaklaştır ya da uzaklaştır: gökte ne kadar büyük görünür, gelgit ne kadar güçlenir, evreler ne kadar sürer?

Gökte Güneş ve Ay, aynı ölçekte.Sol: GüneşSağ: Ay; kesikli çember bugünkü boyu

Görünür çap: 0,52°; bugünkünün ×1
Gelgit kuvveti: ×1
Dolunay parlaklığı: ×1
Evre döngüsü: 29,5 gün

Bugün Ay ortalama 384.400 km uzakta ve gökte 0,52° görünür; Güneş 0,53°. Güneş’in çapı Ay’ınkinin 400 katı, uzaklığı da 389 katı: bu rastlantı yüzünden ikisi gökte neredeyse aynı boyda.

Gerçekte: Güneş’in gelgit etkisi Ay’ınkinin %46 kadarı: yeni ay ve dolunayda ikisi aynı yönde çeker, gelgit büyür. Ay her yıl yaklaşık 3,8 cm uzaklaşıyor; çok uzak bir gelecekte tam güneş tutulması olmayacak.

Varsayımlar: Yörünge daire; Ay’ın kütlesi, Dünya’nın dönüşü ve Güneş’e uzaklık değişmez. Gelgit için yalnız kuvvetin oranı hesaplandı (∝ 1/d³); denizin gerçek yükselmesi kıyıya ve okyanus havzasına bağlı. Parlaklık Ay’ın görünür alanıyla orantılı alındı. Görünür çap ve tutulma Dünya’nın merkezinden bakılarak (yer merkezli) hesaplandı. Sayılar NASA bilgi sayfalarındaki yarıçap, kütle ve uzaklıklardan.

Öğren

İlerleme yalnız bu sayfada tutulur; puan verilmez.

1Tahmin et
2Dene
3Açıkla

Dünya’dan bakınca Ay’ın yarısı aydınlık görünüyor (ilk dördün). Güneş o anda Ay’ın ne kadarını aydınlatıyor?

Altın: Güneş ışığı alan yarı (her zaman Ay'ın yarısı)Mor: Dünya'ya dönük yarının sınırı ve bakış çizgisiSayılar yazıdaki modelden gelir: bir evre döngüsü (sinodik ay) ortalama 29,53 gün sürer, Güneş–Ay açısı ψ günle düzgün artar ve görünen aydınlık oran k = (1 − cos ψ) / 2 olur. Ay kola sabit olduğu için Dünya'ya hep aynı yüzünü (aynı koyu ovaları) çevirir. Güneş ışığı paralel kabul edildi; boyutlar ve uzaklıklar ölçekli değil, yörüngenin yaklaşık 5°'lik eğikliği ve basıklığı çizilmedi, bu yüzden figürde tutulma yok. Ana evrenin adı, tam anının 1 gün yakınında gösterilir. Pencere Kuzey Yarım Küre'den bakışı gösterir.

Paylaş: Google Classroom’da paylaş

Devamı için giriş yap

Dersin devamı, mini test seni bekliyor. Hesap açmak ücretsiz.

Ücretsiz başla Giriş yap

Sık sorulanlar

4 soru

Ay'ın evreleri Dünya'nın gölgesinden mi oluşur?

Hayır. Güneş Ay'ın her zaman yarısını aydınlatır; Ay Dünya'nın çevresinde dolandıkça bu aydınlık yarının farklı kısımlarını görürüz. Dünya'nın gölgesi Ay'a yalnızca ay tutulmasında düşer ve bu ancak dolunay evresinde olabilir.

Her dolunayda neden ay tutulması olmuyor?

Ay'ın Dünya çevresindeki yörüngesi, Dünya'nın Güneş çevresindeki yörüngesine göre yaklaşık 5° eğiktir. Bu yüzden dolunayda Ay çoğu zaman Dünya'nın gölgesinin biraz üstünden ya da altından geçer. Tutulma yalnızca Güneş, Dünya ve Ay tam aynı doğrultuya geldiğinde olur.

Ay'ı gündüz de görebilir miyim?

Evet. Ay yalnızca gece gökyüzünde değildir. Özellikle ilk dördün ve son dördün evrelerine yakın günlerde gündüz gökyüzünde de görünür; Güneş ışığını yansıttığı için mavi gökyüzünde soluk ama fark edilir biçimde parlar.

Ay'ın bizden hep uzak duran arka yüzü karanlık mı?

Hayır. Dünya'dan hep aynı yüzünü görsek de arka yüz de Güneş ışığı alır. Hatta yeni ay evresinde, biz Ay'ı neredeyse hiç göremezken, arka yüzün tamamı aydınlıktır.