İçeriğe geç
kuazaraKuazara
Giriş

Mutfak bilimi · Isı ve dönüşüm

Kaynama noktası ve basınç: Dağda çay, düdüklü tencerede nohut

Su her yerde 100 °C'de mi kaynar? Ankara'da, Erzurum'da ve Everest'te kaynama sıcaklığını bul; düdüklü tencerenin basıncı artırarak suyu nasıl 120 °C'ye çıkardığını, tuzun neden işe yaramadığını ve güvenli kullanımın kurallarını keşfet.

  • 18 dk
  • 2 simülasyon
  • Mini test

Güncelleme:

Önizleme

Merak sorusu

İzmir'de deniz kıyısındaki bir mutfakta ve Erzurum'daki bir mutfakta aynı tencerelerde su ısıtılıyor. İkisi de fokur fokur kaynıyor. Termometreyi suya daldırınca İzmir'de 100 °C okunur, Erzurum'da ise 93–94 °C civarında bir değer.

Kaynayan su neden her yerde aynı sıcaklıkta değil? Erzurum'da kuru fasulyenin daha geç pişmesinin bununla ne ilgisi var? Ve düdüklü tencere bu kuralı nasıl tersine çeviriyor?

Kendin dene

Hesap açmana gerek yok: değerleri değiştir, cevabını kontrol et. Bazı simülasyonlar başlamadan önce senden bir tahmin ister; doğru ya da yanlış olması önemli değil.

Kaynama noktası

Dağcının çaydanlığı

Yüksekliği kaydırıcıyla ya da ok tuşlarıyla değiştir. Isıt düğmesine basarak kabarcıkları izleyebilirsin; hava basıncı ve kaynama sıcaklığı ekranda yazılıdır. Hedefe en yakın değeri bulunca Kontrol et'e bas.

Tahmin

Önce tahmin et

Deniz seviyesinden yukarı çıktıkça suyun kaynama sıcaklığı sence ne olur?

Doğru ya da yanlış olması önemli değil; seçince simülasyon açılır.

Kaynama noktası

Düdüklü tencerede 120 °C

Ek basıncı (kPa) kaydırıcıyla ya da ok tuşlarıyla değiştir. Toplam basınç ve kaynama sıcaklığı ekranda yazılıdır. Hedefe en yakın değeri bulunca Kontrol et'e bas.

Tahmin

Önce tahmin et

Kapağı sıkıca kapanmış bir tencerede basınç artarsa suyun kaynama sıcaklığı sence ne olur?

Doğru ya da yanlış olması önemli değil; seçince simülasyon açılır.

Lab

Buzdolabının soğutma döngüsü

Lab’da tam sayfa aç →
Paylaş: Google Classroom’da paylaş (yeni sekmede açılır)

Simülasyonu sitene göm

Bu kodu blogunun ya da okul sitenin HTML’ine yapıştır. Ziyaretçiler simülasyonu hesap açmadan dener; ilerleme kaydedilmez.

Gömülen sayfa çerez yazmaz ve izleme yapmaz. Altında Kuazara’ya giden küçük bir bağlantı bulunur.

Devamı için giriş yap

Dersin devamı, mini test seni bekliyor. Hesap açmak ücretsiz.

Ücretsiz başlaGiriş yap

Sık sorulanlar

5 soru

Kaynayan su her zaman 100 °C mi?

Hayır. Su, buhar basıncı dış basınca eşit olunca kaynar; 100 °C, deniz seviyesindeki hava basıncına özgü bir sayıdır. Yukarı çıktıkça basınç düşer: Ankara'da su yaklaşık 97 °C'de, Erzurum'da yaklaşık 93,5 °C'de kaynar.

Tuz atınca su daha sıcak kaynar, yemek daha çabuk pişer mi?

Hayır, etkisi çok küçüktür. 2 litre suya bir yemek kaşığı tuz, kaynama noktasını yalnızca yaklaşık 0,15 °C yükseltir. Tuzu atınca suyun köpürmesi ısınmadan değil, tuz kristallerinin pürüzlü yüzeylerinin kabarcık oluşumunu kolaylaştırmasındandır.

Ateşi harlarsam kaynayan su daha da ısınır mı?

Açık tencerede hayır; kaynayan suyun sıcaklığını basınç belirler. Harlı ateş yalnızca daha çok buhar üretir ve daha çok yakıt harcar. Su kaynadıktan sonra ocağı kısmak, kaynama sürdükçe pişme hızını neredeyse değiştirmez.

Düdüklü tencere yemeği neden daha çabuk pişirir?

Kapalı tencerede buhar kaçamaz, basınç yükselir ve kaynama sıcaklığı artar. Ev tipi tencerelerde 0,5–1 bar ek basınç suyu yaklaşık 110–120 °C'de kaynatır. Daha sıcak su; nohut, kuru fasulye ya da kemikli et gibi yiyecekleri çok daha kısa sürede yumuşatır.

Düdüklü tencerenin kapağını neden basınç düşmeden açmamalıyım?

Basınç birden düşerse içerideki 100 °C'nin üstündeki su anında kaynar; buhar ve yemek fışkırabilir. Basıncı kılavuzda anlatılan yolla düşür, gösterge ya da pim inmeden kapağı açma. Çocuklar düdüklü tencereyi tek başına kullanmamalı.