Simülasyonu tahtaya yansıtmak: 40 dakikalık sınıf etkinliği planı

Simülasyonu tahtaya yansıtmak kolaydır; zor olan, sınıfın izleyici değil katılımcı olmasını sağlamaktır. Öğrenciler ekranın başına geçmeden yalnızca seyrettiğinde, simülasyon güzel bir gösteriye dönüşür ve çoğu zaman akılda kalan şey “renkli bir şeyler oluyordu” olur. Bu yazıda tek bir simülasyonu bir ders saatinin (40 dakika) çekirdeğine çevirmek için uygulanabilir bir akış öneriyoruz. Dakika dağılımı bir öneridir; sınıfına göre oynatabilirsin.

Neden izlemek yetmez?

Fen eğitimi araştırmalarında tekrar eden bir sonuç, öğrencilerin derse boş zihinle gelmediğidir: Gündelik deneyimden gelen fikirleri vardır ve bunlar bir gösteriyle kendiliğinden değişmez. Kavram yanılgıları yazımızda anlattığımız gibi, fikir önce ortaya çıkarılmalı, sonra veriyle karşılaştırılmalıdır. Aşağıdaki akış bu yüzden üç parçadan kurulur: tahmin, deneme, açıklama. Aynı iskelet tahmin et–gözle–açıkla yönteminin sınıf ölçeğidir.

Akışta iki iyi bilinen öğretim tekniği de var:

• Düşünüp eşleşip paylaşma (think–pair–share): Önce kendi başına düşünme, sonra bir arkadaşla konuşma, en son sınıfla paylaşma. Frank Lyman tarafından 1981’de önerilmiş basit bir tartışma yapısıdır.
• Bekleme süresi: Mary Budd Rowe’un 1974 tarihli çalışmalarında, öğretmenin soru sorduktan sonra bekleme süresini uzatmasının öğrenci cevaplarının niteliğiyle ilişkili olduğu bildirildi. Pratik karşılığı: Soruyu sor, sayarak birkaç saniye sus.

Hazırlık (ders öncesi, 5 dakika)

1. Dersin bağlantısını aç. Simülasyonlar hesap açmadan çalışır; öğrencilerin giriş yapmasını beklemene gerek yok.
2. Etkinliği bir kez kendin dene. Hangi değerleri değiştirince ne olduğunu bil; ama sınıfa cevabı verme.
3. Tahta, projeksiyon ya da akıllı tahta görüntüsünün arka sıradan okunduğunu kontrol et.

Örnek olarak Sürtünme kuvveti dersindeki “Bloğu halıda harekete geçir” etkinliğini kullanacağız. Etkinlik açılmadan önce şu tahmin sorusu gelir: Aynı bloğu buzda ve halıda itiyorsun. Hangisinde onu yerinden oynatmak için daha büyük kuvvet gerekir? Simülasyonda önce zemin seçilir, sonra itme kuvveti 1 N’luk adımlarla artırılır; blok kaymaya başladığı en küçük kuvvet bulunur.

Dakika dakika akış

0–5 dk: Merak anı ve tahmin. Ekrana tahmin sorusunu yansıt, henüz simülasyonu başlatma. Öğrencilerden tek başına, sessizce karar vermelerini iste. Kâğıda ya da deftere tahmin ve tek cümlelik gerekçe yazsınlar. Yazmak, “ben de öyle düşünmüştüm” demenin önünü keser.

5–10 dk: İkili tartışma ve oylama. Yanındaki arkadaşla tahminlerini karşılaştırsınlar. Sonra el kaldırarak oylayın; sayıları tahtaya yaz. Kimseye cevabın doğru olup olmadığını söyleme. Bir ya da iki öğrenciden gerekçe dinle: “Neden buzda daha az kuvvet gerekir diyorsun?”

10–25 dk: Tahtada deneme. Simülasyonu başlat. Her seferinde bir öğrenciyi tahtaya çağır; değerleri o değiştirsin, sınıf yorumlasın. Kuazara’da cevap gönderildiğinde doğru olup olmadığını sunucu söyler; bu sayede sen “yanlış” demek zorunda kalmazsın. Şu soruları sormak işe yarar:

• Ne olacağını düşünüyorsun, değeri değiştirmeden söyle.
• Gösterge ne söylüyor? Tahminini destekliyor mu?
• Bir değeri daha değiştirsek ne bekliriz?

25–32 dk: Açıklama. Doğru cevaptan sonra gelen kısa açıklamayı birlikte oku. Sonra oylamadaki dağılıma dön: Kim, hangi fikirle başlamıştı? Fikri neden makul göründüğünü de konuş. Yanılgıyı küçümsemeden “bu fikir günlük hayattan geliyor, ama burada şu ayrıntıyı atlıyor” demek öğrencinin fikir değiştirmesini kolaylaştırır.

32–37 dk: Kendi cümleleriyle yazma. Öğrenciler, defterlerine üç cümle yazsın: Tahminim neydi? Ne gördüm? Şimdi ne düşünüyorum? Bu küçük özet, öğrencinin kendi fikrini revize ettiğini görünür kılar.

37–40 dk: Kapanış sorusu. Tek soru: “Bugünkü etkinlikte hâlâ emin olmadığın bir şey var mı?” Kâğıt parçasına yazıp çıkışta bırakabilirler. Böylece bir sonraki dersin başlangıç noktası da belli olur. Bunun nasıl genişletilebileceğini çıkış kartı yazımızda anlattık.

Sınıf yönetimi için küçük notlar

• Tek ekran, çok ses. Tahtadaki öğrenci denerken diğerlerinin sessiz izlemesi yerine, sınıfa “sonraki adımı tahmin et” görevi ver; böylece herkes zihinsel olarak içeride kalır.
• Doğru cevabı geciktir. Öğrenci cevabı hemen duyunca düşünmeyi bırakır. Tahmin–gerekçe–deneme sırasını bozma.
• Sessiz öğrencileri unutma. İkili tartışma, sınıf önünde konuşmak istemeyenlere de ses verir. Bu, Crouch ve Mazur’un üniversite fiziğinde anlattığı “akran öğretimi”nin hafifletilmiş hâlidir.
• Hata normaldir. Yanlış tahmin cezalandırılmaz; Kuazara’da tahminler puanlanmaz. Öğrenmeyi tetikleyen şey o boşluktur.

Kuazara’da sınıf açarsan neler görürsün?

Eğitmen hesabıyla sınıf açtığında, öğrencilerin simülasyondan önce seçtiği tahminlerin dağılımını isimsiz olarak görebilirsin (en az üç tahmin biriktiğinde). Böylece bir sonraki derste, hangi sezginin sınıfta yaygın olduğunu açıklamayla yan yana koyabilirsin. Ders sonundaki mini testi ödev olarak da verebilirsin; teslim durumu ilerleme tablosunda görünür. Ayrıntılar Öğretmenler sayfasında. Simülasyonlu konuları Fen Bilimleri sayfasından gezebilirsin.

Özet

• Simülasyonu yansıtmak yetmez; tahmin → deneme → açıklama sırası öğrenmeyi taşır.
• Tahmini önce yazdır, ikili tartışma ve oylamayla sınıfın fikirlerini görünür kıl.
• Öğrenciyi tahtaya çağır; cevabın doğruluğunu simülasyon göstersin.
• Son dakikalarda öğrenciye kendi cümleleriyle özet yazdır ve kısa bir kapanış sorusuyla bitir.
• Kuazara’da simülasyonlar hesapsız çalışır; sınıf, ödev ve tahmin dağılımı için eğitmen hesabı gerekir.