Merak dergisi
Sayı 8 · 19 Kasım 2026 Perşembe
Süperışıma yapan atomlar yeni tür bir frekans tarağı oluşturdu
Milyarlarca iterbiyum iyonu bir itriyum ortovanadat kristaline yerleştirildi. Kristal, küçük bir mikrodalga rezonatörünün altındaydı. Lazer belirli bir güce çıkınca iyonlar sürekli ışımadan ritmik darbelere geçti. Atomlar süperışıma ile senkronize oldu ve tekrarlı, düzenli bir ritimle ışık yaydı. Bu davranış süperışımalı bir frekans tarağı oluşturdu. Aynı iyonlar mikrodalga ve optik ışığı birlikte yaydı. Ekip, yeni lazer türüne süperışımalı frekans tarağı adını verdi. Tarağın diğer lazerlerden daha kararlı olabileceği belirtiliyor.
Neden önemli
Frekans tarakları hassas zaman ve mesafe ölçümlerini iyileştirmek için kullanıldı. Mikrodalga ve optik ışığı aynı anda üreten bir tarak, kuantum cihazlar arasında bağlantı kurulmasına yardımcı olabilir.
Bu sayıda
Kısa haberler
Işık hızında
Sanat
Zadie Xa’nın Amulets işi: yedi ceket boyut ve biçim değiştiriyor
Zadie Xa, Vancouver, Kanada’dan gelen ve Londra merkezli çok disiplinli bir sanatçı. Çalışmaları resim, tekstil, ses, enstalasyon ve performansı kapsıyor. Sanatçı diaspora kimliği, aidiyet ve kültürel miras sorularını işliyor. V&A East Müzesi’ndeki Yeni İş: Kıyafetlerin Hikâyeleri programı için Amulets’i sunuyor. Bu, yedi cekete dayanan bir tekstil enstalasyonu ve ceketler boyut ve biçim olarak giderek dönüşüyor. Ceketler bir alay halindeymiş gibi sıra sıra asılı. Her giysi birinciden yedinciye doğru büyüyor. Çıkış noktası V&A East’e yaptığı bir ziyaret oldu; orada çarpıcı bir Taoist cübbeyle karşılaştı. Özellikle ceket, palto, pelerin gibi dış giyimle ilgileniyor. Bu giysiler kişinin tüm siluetini değiştiriyor ve görseller ile mesajlar için geniş bir yüzey sunuyor.
Bilim
Elektron çiftleri oda sıcaklığında kalıyor; faz uyumu darboğaz olabilir
Çoğu süper iletken malzeme yalnızca çok düşük sıcaklıklara soğutulduğunda çalışıyor; bu da yaygın kullanımı pahalı ve karmaşık kılıyor. Utrecht, Leiden ve Münih’ten araştırmacılar, süper iletkenliğin oda sıcaklığında nasıl çalışabileceğine dair önemli bir ipucunu ortaya çıkardı. Bulgular Science dergisinde yayımlandı. Süper iletkenlik iki temel sürece dayanıyor. Önce elektronlar Cooper çifti denen çiftler oluşturmalı. Sonra bu çiftler eşgüdümlü hareket etmeli ve ortak bir kuantum durumunu korumalı. Geleneksel süper iletkenlerde elektron eşleşmesi ve bu toplu eşgüdüm aynı sıcaklıkta ortaya çıkıyor. Yüksek sıcaklık süper iletkenlerinde ise elektronlar, süper iletkenliğin kendisi için gereken sıcaklıklardan belirgin biçimde yüksek sıcaklıklarda çift oluşturabiliyor. Araştırmacılar bu çiftlerin oda sıcaklığında bozulmadan kalabildiğini buldu. Araştırma liderlerinden biri, bunun ikinci temel bileşenin, yani faz uyumunun darboğaz olduğuna işaret ettiğini söylüyor.
Bilim
Ters yapılı perovskit güneş hücrelerinde sertifikalı %27,96 verim
Perovskit güneş hücrelerinde verimi daha da artırmak, yük çıkarımı ve yeniden birleşme nedeniyle giderek zorlaşıyor. Kayıplar, perovskit soğurucu ile elektron taşıma katmanı arasındaki arayüzde oluşuyor. Yazarlar, heteroatom içeren, tamamen konjuge formamidinyum arayüz düzenleyicilerinden oluşan bir aile geliştirdi. Sonucu, elektronik olarak eşleşmiş ve bant kenarını genişleten konjuge heteroarayüzler diye tanımlıyorlar. Ortaya çıkan heteroarayüz, perovskit ile elektron taşıma katmanı arasında yerelleşmemiş elektron bağlantısı kuruyor. Arayüzdeki ışımasız yeniden birleşmeyi de bastırıyor. Ekip, ters yapılı hücreler için sertifikalı %27,96 güç dönüşüm verimi ve %27,84 kararlı güç çıkışı bildiriyor. Aynı cihazlar, 1 güneş ışınımı altında 2000 saat kesintisiz maksimum güç noktası takibinden sonra ilk verimlerinin %95’inden fazlasını korudu. Strateji monolitik perovskit-silisyum tandemlere uygulandığında sertifikalı kararlı güç çıkışı %34,71 oluyor. Yazarlar bant kenarı genişletmeyi, arayüz pasivasyonu ile yük çıkarımı arasındaki alışılmış dengeye geniş uygulanabilir bir yaklaşım olarak sunuyor.
Bilim
Caltech’te bilgi işlem ve matematik bölümüne Coughran adı verildi
William Coughran ve eşi Bridget, Caltech’e Bridget ve William Coughran Bilgi İşlem + Matematik Bilimleri Bölümü’nü finanse etmek ve ona ad vermek için kaynak ayırdı. Bağış, önemli ölçüde yıllık destek sağlayacak. Bu destek öğretim üyelerine, araştırmacılara ve öğrencilere gidecek. Onlar yeni araştırma sınırlarını izliyor ve hesaplama ile bilgideki en zor temel sorunları inceliyor. Bağış ayrıca bölümü süresiz sürdürmek için kalıcı bir fon oluşturacak. Yeni adlandırılan bölümdeki bilim insanları ve mühendisler, Caltech’in temel hesaplama ve matematik alanındaki birikimini sürdürecek. Çalışmaları yeni sınırlara erişmeyi hedefliyor. Alanlar sürdürülebilir bilgi işlemden ve hesaplamalı görüntülemeden iş birliği yapan yapay zekâ ajanlarına ve kuantum kriptografiye kadar sıralanıyor. Bölümün bilgisayar bilimi öğretim üyelerinin çoğu başka akademik bölümlerde ortak görev yapıyor. Bunların arasında astronomi, elektrik mühendisliği ve ekonomi bulunuyor.
Kültür
Eski kayıtlar Falmouth’un içme suyu kaynağı çevresindeki araziyi korumaya yardım etti
Massachusetts’in Falmouth kasabasında 25 yaşındaki Eric Hryniewicz, Internet Archive’da kayıtlar buldu. Kayıtlar, kasabanın Long Pond çevresindeki ormanlık araziyi kasabanın içme suyunun %60’ının kaynağını korumak için satın aldığını gösteriyordu. Emekli eyalet senatörü Eric Turkington ise yıllık kasaba raporlarını ve 1930’lardan kalma tapuları taradı. İkisi bulgularını bir araya getirdi ve yerel bir koruma grubuyla ortaklık kurdu. Long Pond’u çevreleyen yaklaşık 750 akrenin Koruma Komisyonu’nun yetkisine verilmesi için girişimde bulundular. Hikâyeyi yerel gazeteye ve Town Meeting’e taşıdılar. Arazi şimdi Koruma Komisyonu’nun bakım ve denetimi altına girecek. Hryniewicz mayısta kasabanın Planlama Kurulu’nda bir koltuk kazandı.
“It’s our responsibility to bring the past to life.”
Kısa haberler
Işık hızında (devam)
Kültür
Stanley Kubrick, Look dergisinde 17 yaşında çırak olarak işe başladı
Stanley Kubrick, henüz lisedeyken ilk fotoğrafını Look dergisine sattı. 17 yaşında çırak olarak işe alındı ve 19 yaşında çok başarılı bir kadro fotoğrafçısıydı. Biyografi yazarlarına göre 1946-50 arasındaki görev süresinde 25.000’den fazla fotoğraf çekti. Bu işler 300’den fazla görevi kapsıyordu ve görüntüleri 135 hikâyede yer aldı. Kongre Kütüphanesi’nde Look Magazine Photograph Collection içinde 100 hikâye görevi korunuyor. Bunlardan 150 görüntü Prints and Photographs Division aracılığıyla çevrimiçi erişime açık. Kubrick Temmuz 1950’de dergiden ayrıldı. O sırada 21 yaşındaydı ve kısa bir belgesel tamamlamıştı. Uzun metrajlı filmlere geçmeye hazırdı.
“The experience was invaluable to me”
Bilim
Amazon yağmur ormanının çoğunda ağaçlar uzun süre yapraksız kalıyor
Amazon yağmur ormanı bölgesel ve küresel ölçekte karbon ile su döngüsünde önemli rol oynuyor. Orman genellikle yıl boyu yeşil kalan bir ekosistem sayılıyor. Nature’da yazan Song ve arkadaşları ise ormanın çoğunda ağaçların uzun süre yapraksız kaldığını bildiriyor. Yazarlar ayrıca yıllık yağış gibi hidroklimatik koşulların bu yaprak davranışını belirlemede toprak özelliklerinden ve ışık erişiminden daha belirleyici olduğunu buldu. Amazon’da gözlenen mevsimsel yaprak örtüsü ve fotosentez değişimi, ılıman ve boreal iklim kuşaklarındaki geniş yapraklı ağaçlarda görülenden daha az belirgin.
Kuazara'dan
Lab'de bugün
Işığın havadaki yolu
Değerleri kendin değiştir, sonucu simülasyonda canlı izle.
Simülasyonu açGünün sorusu
Zekâ köşesi
Bir ışık kaynağı saniyede 5 × 10¹⁴ tam dalga yayıyor. Bir dalganın yayılması kaç saniye sürer?
- 5 × 10⁻¹⁵ s
- 2 × 10⁻¹⁴ s
- 2 × 10⁻¹⁵ s
- 5 × 10¹⁴ s
Dünün cevabı
Bir sonda Dünya’dan 1 ışık günü uzakta. Radyo komutu gönderince en erken ne zaman yanıt gelir?
D: Yaklaşık 2 gün sonra
Radyo dalgaları ışık hızıyla gider; bir ışık günü, ışığın 1 günde aldığı yoldur. Komutun sondaya ulaşması 1 gün, yanıtın geri dönmesi 1 gün daha sürer. Toplam en az 2 gün eder.