Merak dergisi
Sayı 6 · 17 Kasım 2026 Salı
Curiosity’nin Kasım 2026’ya kadar açtığı 49 delik
Kolaj, Curiosity gezgininin Kasım 2026 itibarıyla açtığı 49 deliği gösteriyor. Her delik, Mars yüzeyindeki kayalardan alınan bir örneği temsil ediyor. Gezginin robot kolunun ucundaki matkap, toz haline getirilmiş kaya örneklerini gövdesindeki aletlere bırakıyor. Aletler örneklerin bileşimini analiz ediyor. Görüntüleri, yine robot kolun ucunda bulunan Mars Hand Lens Imager (MAHLI) kamerası çekti. Her deliğin çapı 0,63 inç (16 milimetre).
Bu sayıda
Kısa haberler
Işık hızında
Bilim
Vaccinia virüsü çekirdeğindeki portal kompleksinin yapısı belirlendi
Poksvirüslerde viral çekirdek ile konak sitoplazması arasında moleküllerin nasıl değiş tokuş edildiği henüz iyi anlaşılmış değil. Araştırmacılar kriyo-elektron tomografisi ve alt-tomogram ortalaması kullandı. Vaccinia virüsü çekirdeğindeki portal kompleksinin yapısını 6,7 Å, merkezi gözeneğinin yapısını ise 4,4 Å çözünürlükte belirlediler. Yapısal tahminlere ve deneysel yoğunluğa dayanarak E8, E6 ve L3 adlı üç viral proteini gözeneğin ana bileşenleri olarak tanımladılar. Bu proteinlerin organizasyonu için bir yapısal model kurdular. Gözenekte, L3 proteinindeki korunmuş lizin kalıntılarının oluşturduğu dar ve pozitif yüklü bir daralma var. Bu kalıntıların yerine başka kalıntıların geçmesi viral gen ifadesini ve çoğalmayı zayıflatıyor. Kanalın boyutları ve elektrostatik özellikleri, çekirdek duvarı boyunca moleküler değişimde olası bir role uyumlu. Bulgular, portal kompleksinin organizasyonunu ve olası işlevini anlamak için yapısal bir çerçeve sunuyor.
Kültür
Hominin’ler 500.000 yıl önce hatıra biriktirmeye başlamış olabilir
Tel Aviv Üniversitesi’nden araştırmacılar, hominin’lerin yaklaşık 500.000 yıl önce hatıra ve anı eşyası toplamaya başlamış olabileceğini belirtti. Olası hatıralar arasında İsrail’deki Qesem Mağarası’nda bulunan küçük, renkli çakıl taşları var. Sakhnin Vadisi’nde ele geçen, fosil ya da alışılmadık jeolojik oluşumlar içeren çakmaktaşından el baltaları da bu gruba giriyor. Ran Barkai, Ella Assaf ve meslektaşları, yoğun kullanım izi taşıyan aletlerin Revadim, Jaljulia ve Qesem Mağarası gibi birkaç yerde bulunduğunu söyledi. Bu nesneler eski görünümleri için saklanmış olabilir. Modern hatıralar gibi, bir yeri ya da kişisel bir deneyimi anımsatmak için de tutulmuş olabilirler. Araştırmacılara göre bu tür nesnelerin nesiller boyu kullanımı, bellek ve benlik algısıyla ilgili beyin mekanizmaları üzerindeki evrimsel baskıyı artırmış olabilir.
“Hominins may have begun collecting relics and keepsakes some 500,000 years ago”
Bilim
NASA, öğrenci takımları için 1 milyon dolarlık Ay Üssü Yarışması başlattı
NASA, 1 milyon dolarlık Ay Üssü Yarışması’nı başlattı. Yarışma, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki lise ve üniversite öğrencilerinden oluşan takımlara açık. Takımlar, NASA’nın planladığı Ay üssü için tasarım ve olası çözüm fikirleri geliştirecek. NASA, Ay’ın güney kutbu yakınında bir üs kurmaya çalışıyor. Astronotlar orada yaşayabilecek, araştırma yapabilecek ve çevreyi keşfedebilecek. Ay’da kalıcı bir insan varlığı, astronotları Mars’a götürecek gelecek görevler için de önemli bir adım. Takımlar altı alanda çözüm geliştirecek: enerji üretimi ve depolama, tesis inşası, yaşam destek sistemleri, yüzey ulaşımı, iletişim ağları ve astronotların korunması. Kayıtlar NASA STEM Gateway üzerinden 25 Ocak 2027’ye kadar açık.
“Students bring exactly the bold ideas that we're looking for”
Bilim
Hera, Didymos’un DART kamerasının görmediği yüzünü görüntüledi
ESA’nın Hera uzay aracı, Didymos asteroit sisteminin ilk yakın çekim görüntüsünü aldı. Görüntü, siyah beyaz çalışan Asteroid Framing Camera ile çekildi. Didymos’un çapı 780 m. Dimorphos ise 151 m çapında ve büyük bölümü gölgede kalıyor. Görünen yüz, DART kamerasının çarpmadan kısa süre önce gösterdiği yüzün öbür tarafı. Bu tarafta aynı ekvator sırtı var. Bunun dışında çok sayıda kaya, krater ve oluk ya da sırt benzeri desenler görülüyor. Bilim insanları, Dimorphos’tan fırlayan malzemenin yaklaşık 1 km’lik mesafeyi aşıp Didymos’a ulaşmış olabileceğini düşünüyor.
“this feels like looking at a whole new world”
Bilim
Uranüs ve Neptün’ün eğik manyetik alanına simülasyonlarda olası açıklama
Voyager 2, 1980’lerde Uranüs ve Neptün’ü ziyaret etti. Her iki gezegende bozulmuş ve güçlü biçimde eğik manyetik alanlar buldu. Dünya’nın ana manyetik ekseni, yani dipolü, yalnızca 11 derece eğiktir. Uranüs’te dipol 59 derece, Neptün’de 47 derece eğiktir. Communications Physics dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, aşırı koşullarda değişen elektriksel iletkenliğin bunu açıklayabileceğine işaret ediyor. Gezegenlerin derinliklerinde su molekülleri iyonlara ayrılabilir. Bu yüzden malzeme derinlikle birlikte daha iletken hale gelebilir. Araştırmacılar, iletkenliğin derinlikle arttığını varsayan bilgisayar simülasyonları kurdu. Simülasyonlarda manyetik eğim bazı durumlarda birkaç on yıl içinde onlarca derece kaydı. Bunlar model tahminleridir, doğrulanmış gözlem değildir. Araştırmacılar şimdi James Webb Uzay Teleskobu’nun kızılötesi görüntülerini, özellikle auroraları, inceliyor.
- dipol
- Bir gezegenin ana manyetik eksenidir. Dünya'nın dipolü dönme eksenine yakındır ve yalnızca 11 derece eğiktir.
Sanat
Paper Trail animasyonu bir yaşamı el yazısı üzerinden anlatıyor
Paper Trail, Don Hertzfeldt’in kısa animasyon filmidir. Film, genç bir zihnin gelişimini ve notlar ile listeler üzerinden bir yaşamdan neler çıkarılabileceğini gösteriyor. Başkahraman Steven Richardson ilk izlerini bırakıyor, adını yazmayı öğreniyor ve karalamalar yapıyor. Daha sonra ilkokulun sıradan matematik problemlerini tamamlıyor. Film festival turunda yer aldı. Annecy, Sundance, SXSW ve daha birçok festivalde en üst ödülleri aldı. Film, sınırlı bir süre Vimeo üzerinden izlenebiliyor.
Günün dosyası · Sayılar
Sayılarla
yaklaşık500.000yıl
Tel Aviv Üniversitesi’nden araştırmacılar, hominin’lerin yaklaşık 500.000 yıl önce hatıra ve anı eşyası toplamaya başlamış olabileceğini belirtti.
780 m
Didymos’un çapı 780 m.
11 derece
Dünya’nın ana manyetik ekseni, yani dipolü, yalnızca 11 derece eğiktir.
151 m
Dimorphos ise 151 m çapında ve büyük bölümü gölgede kalıyor.
Kuazara'dan
Lab'de bugün
Hidrolik pres
Değerleri kendin değiştir, sonucu simülasyonda canlı izle.
Simülasyonu açGünün sorusu
Zekâ köşesi
Bir gezegen bilimci, kaya yüzeyi yerine kayayı delip çıkan tozu inceliyor. Bunun asıl nedeni nedir?
- Delmek kayanın yaşını doğrudan verir
- Toz kaya içinde her zaman daha ağırdır
- Yüzeyde hiç mineral bulunmaz
- Yüzey ayrışma ve tozla kaplanmış olabilir