Merak dergisi
Sayı 3 · 11 Kasım 2026 Çarşamba
Anne L’Huillier’nin çalışması attosaniye fiziğinin yolunu açtı
Anne L’Huillier’nin çalışması, daha önce izlenmesi olanaksız olan çok hızlı süreçlerin incelenmesinin yolunu açtı. 1987’de L’Huillier ve meslektaşları kızılötesi lazer ışığını bir soy gazdan geçirdi. Gazın birçok farklı ışık üst tonu ürettiğini buldular. Bu olgu yüksek dereceli harmonik üretimiydi. Yüksek dereceli harmonikler sonraki dört on yıl boyunca onun araştırma odağı oldu. Bilim insanları attosaniyelik atımlarla elektronların malzemelerde nasıl davrandığını inceleyebiliyor. Bu, seçici biçimde kırılabilen ya da oluşturulabilen kimyasal bağları ortaya çıkarabilir. Bu bağlar tıpta kullanılabilecek yeni bileşikler için kullanılabilir. 2023’te Agostini, Krausz ve L’Huillier, deneyleri nedeniyle Nobel Fizik Ödülü’ne layık görüldü.
- attosaniyelik atımlar
- Çok kısa ışık atımlarıdır. Elektronların hareket ettiği ya da enerji değiştirdiği hızlı süreçleri ölçmek için kullanılabilirler.
- yüksek dereceli harmonik üretimi
- Kızılötesi lazer ışığı bir soy gazdan geçirildiğinde birçok farklı ışık üst tonunun ortaya çıkması olgusudur. 1987'de gözlendi.
Bu sayıda
Kısa haberler
Işık hızında
Sanat
Vietnam nakışı, Vietnam dışında nispeten az bilinen bir tekstil mirası
Vietnam nakışı, ülke dışında nispeten az bilinen bir tekstil mirası olarak anlatılıyor. On dokuzuncu yüzyıl sonu ile yirminci yüzyıl başında kuzey Vietnam köylerindeki usta nakışçılar, genişleyen uluslararası pazar için zengin süslemeli ipek tekstiller üretti. 6 Kasım 2026’dan itibaren V&A East Storehouse’ta yeni bir sergi, V&A koleksiyonundan üç nakışlı tekstili çağdaş bir Vietnam modası örneğiyle birlikte sunuyor. Les Arts Décoratifs au Tonkin (1922) kitabına göre nakışçılar 1896 dolaylarında işlerini Lyon saten üzerine yapmaya başladı. Motifler Çin, Japon ve Fransız tasarımlarından esinlendi. Bu nakışlı tekstiller 1900’de Paris’teki Exposition Universelle’de sergilendi, ilgi gördü ve ödül aldı. Nam-Quat firmasının örnek kitabı ise büyük olasılıkla müşterilerin sipariş verirken desen ve kumaş seçmesi için hazırlandı.
Bilim
Mikroplar dünyanın kritik mineral ihtiyacına nasıl katkı verebilir
Yazarlar, biyoteknolojinin gelecekte kritik mineral tedarik zincirlerinin önemli bir bileşeni olabileceğini savunuyor. Biyolüçleme ve biyooksidasyon süreçleri cevherden bakır, nikel, altın ve kobalt kazanımı için zaten yerleşik. Bu süreçlerde ezilmiş cevher yığınları sulanır ya da öğütülmüş mineral tozları özel mikroplarla işlenir. Mikroplar asit gibi kimyasallar üretir. Bu kimyasallar hedef metalleri ya da onlarla birlikte bulunan diğer mineralleri seçici biçimde çözer. Lanmodulin proteini gibi biyomoleküller nadir toprak elementlerini ayırabilir. Verim tek adımda %99,9’a ulaşır. Bu, geleneksel tekniklerden daha basit koşullarda gerçekleşir. Organik çözücü yerine sulu çözeltiler kullanılır. Ancak umut verici yaklaşımların çoğu laboratuvarda doğrulanmanın ötesine geçmiyor. Bunlar çoğu kez kavram kanıtı çalışmalarıyla ticari gösterim arasında takılıp kalıyor. Yazarlar bunu endüstriyel biyoteknolojide yaygın bir sorun olarak tanımlıyor.
- biyolüçleme
- Özel mikropların ezilmiş cevherdeki ya da öğütülmüş mineral tozlarındaki hedef metalleri seçici biçimde çözen kimyasallar üretmesine dayanan süreç.

Bilim
Yapışkan deniz karı derin okyanusa altı kattan fazla karbon taşıyabilir
Araştırmacılar, deniz karının yüzey sularından her yıl 10 gigatondan fazla karbon uzaklaştırdığını tahmin ediyor. Karbon, parçacıklar battıkça yüzey sularından uzaklaşıyor. Bunun yalnızca yaklaşık iki gigatonu, karbonun yüzlerce hatta binlerce yıl depolanabildiği derinliklere ulaşıyor. Scripps Oşinografi Enstitüsü ve Lincoln Üniversitesi’nden araştırmacılar şaşırtıcı derecede önemli bir etken belirledi. Bu etken, deniz karının ne kadar yapışkan olduğu. Bakteriler, malzemenin daha az viskoz olduğu, parçacığın yüzeyine yakın bölgeleri tercihle kolonileştiriyor. Daha yoğun ve yapışkan iç bölgelere bakterilerin girmesi çok daha zor. Laboratuvar deneylerinde daha viskoz parçacıklar bakteriyel bozunmaya ve parçalanmaya daha uzun süre direndi. Bilgisayar simülasyonları, daha yapışkan parçacıkların parçalanmadan önce daha büyük derinliklere inebileceğine işaret etti. Ekip, çok viskoz deniz karının derin okyanusa az viskoz parçacıklardan altı kattan fazla karbon taşıyabileceğini tahmin ediyor.
- konfokal mikroskopi
- Işıkla örneğin farklı derinliklerinden ayrıntılı görüntüler alan yöntem. Yapıyı üç boyutlu olarak yeniden kurmayı sağlar.
Kuazara'dan
Lab'de bugün
Işığın havadaki yolu
Değerleri kendin değiştir, sonucu simülasyonda canlı izle.
Simülasyonu açKaynaklar
Bu sayıdaki her madde aşağıdaki kaynaklardan.
- Nobel Prize · Kurum duyurusuAnne L’Huillier’nin çalışması attosaniye fiziğinin yolunu açtı
- V&A · Kurum duyurusuVietnam nakışı, Vietnam dışında nispeten az bilinen bir tekstil mirası
- Nature · Hakemli dergiMikroplar dünyanın kritik mineral ihtiyacına nasıl katkı verebilir
- ScienceDaily · Haber derlemesiYapışkan deniz karı derin okyanusa altı kattan fazla karbon taşıyabilir
Görsel künyeleri
- s. 2: Yapışkan deniz karı derin okyanusa altı kattan fazla karbon taşıyabilir · Görsel: NOAA National Ocean Service / Wikimedia Commons · Kamu malı · Özgün görsel
Bu sayıyı yapay zekâ, kaynaklarından derleyerek hazırladı; her cümle kaynağıyla karşılaştırıldı ve otomatik denetimlerden geçti.
Günün sorusu
Zekâ köşesi
Bir sonda Dünya’dan 1 ışık günü uzakta. Radyo komutu gönderince en erken ne zaman yanıt gelir?
- Yaklaşık 12 saat sonra
- Yaklaşık 1 gün sonra
- Anında, gecikmesiz
- Yaklaşık 2 gün sonra
Dünün cevabı
Ozon tabakası bizi en çok neye karşı korur?
B: Morötesi ışınlara
Stratosferdeki ozon, Güneş’in morötesi (UV) ışınlarının büyük kısmını emer. UV ışınları cilt yanığına ve canlılarda DNA hasarına yol açabilir.